Czeski Ołomuniec słynie z fontann. Dziś zabytkowe wodotryski wciąż działają i cieszą oko. Jednak kiedyś barokowe ujęcia były podstawą zaopatrzenia mieszkańców w pitną wodę. Bieżącą, zimną wodę można było nabierać z fontann w sześciu różnych punktach miasta. Dzięki temu mieszkańcy byli zabezpieczeni przed chorobami, a ich życie mogło przebiegać spokojniej. Dla odmiany dziś z fontann lepiej wody nie pić, bo ta lepsza jest w... kranach. Ale można sobie przy nich zrobić selfie. Jedna, przy kaplicy na Wzgórzu Michalskim, jest zupełnie nowa i jest czymś w rodzaju ukłonu w stronę ludzi, którzy fontanny w Ołomuńcu kazali zbudować. Najmłodsza fontanna upamiętnia męczeństwo patrona Moraw św. Jana Sarkandra i jest - jak głosi napis - "źródłem wody żywej".
- Ołomuniec ma dziesięć fontann w zabytkowym centrum: siedem barokowych, jedną z rzeźbą z 1948 roku i dwie współczesne.
- Sześć barokowych fontann powstało w latach 1683-1735 i od 1995 roku są narodowym zabytkiem kultury Czech.
- Najbardziej rozpoznawalna jest fontanna Ariona z 2002 roku z brązowymi żółwiami, ustawiona przy ratuszu na Górnym Rynku.
- Szlak fontann to spacer po Starym Mieście o długości ok. 2,7 km, na który wystarczy 1-1,5 godziny.
- Woda tryska zwykle od maja do końca października, zimą fontanny są spuszczone i zabezpieczone przed mrozem.
Stare miasto fontann
Wszystkie ołomunieckie fontanny znajdują się na starym mieście. W sumie jest ich dziesięć. Siedem jest zabytkowych, barokowych. Jedna to XIX-wieczna nisza w ścianie ratusza z rzeźbą z 1948 roku. Dwie są współczesne i pochodzą z początku obecnego stulecia. Dziesięć fontann to doskonały pretekst dla niewymuszonej wycieczki po Ołomuńcu, którego zabytkowe centrum to druga najcenniejsza historyczna strefa po Pradze.
Czytaj więcej: Zegar astronomiczny w Ołomuńcu
Zabytkowe fontanny Herkulesa, Cezara, Jowisza, Trytonów, Merkurego, Neptuna i Delfina pochodzą z czasów baroku. Jedna to znacznie młodsza fontanna Higiei. Dwie najnowsze poświęcone są Arionowi oraz św. Janowi Sarkandrowi. Wszystkie są czynne, ze wszystkich tryska latem woda. Te zabytkowe są dodatkowym dowodem na to, że Ołomuniec w okresie baroku przeżywał rozkwit.
Sześć barokowych fontann (Neptuna, Herkulesa, Jowisza, Trytonów, Cezara i Merkurego) jest od 1995 roku narodowym zabytkiem kultury, podobnie jak Kolumna Trójcy Przenajświętszej i Kolumna Mariacka.
Fontanna Ariona - nowy symbol Ołomuńca
Nowym symbolem Ołomuńca stała się w ostatnich latach fontanna Ariona (cz. Ariónova kašna). Jeśli się dobrze ustawimy, to w tle, jako wspaniałe uzupełnienie, będziemy mieli widok na doskonałą Kolumnę Trójcy Przenajświętszej w Ołomuńcu, zabytek wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Fontanna z takim tłem, to można sobie tylko wymarzyć. Fontanna Ariona urzeka zielenią pośniedziałego brązu, który z kropelkami wody tworzy wspaniałą, mieniącą się w słońcu kompozycję. Znajduje się na Górnym Rynku (cz. Horní náměstí), a dokładniej na jego południowo-zachodnim końcu, przy narożniku ratusza.
Zamysł budowy fontanny Ariona powstał już w pierwszej połowie XVIII wieku. Wodotrysk miał uzupełnić zbiór istniejących fontann, lecz nie doszło do jego powstania. Ponownie zaczęto szeptać o budowie fontanny Ariona w XIX wieku, gdy dostrzeżono wyjątkowość ołomunieckich fontann. Wreszcie w 1995 roku wpisano budowę do programu rewitalizacji i odbudowy Górnego Rynku, jednak dwa lata później nadeszła historyczna powódź i z tego planu nic nie wyszło. Wreszcie, gdy fontannę stworzył Ivan Theimer, rzeźbiarz z Ołomuńca, odsłonięto ją 27 września 2002 r. Kosztowała blisko 20 milionów czeskich koron. Projekt architektoniczny przygotowała toskańska architekt Angela Chiantelli, a brązowe rzeźby odlała odlewnia Del Chiaro w Pietrasancie we Włoszech.
Czytaj więcej: Kolumna Trójcy Przenajświętszej w Ołomuńcu
Fontanna składa się z kilku rzeźb, opowiadających legendę płynącego statkiem z Sycylii do Koryntu greckiego poety Ariona, grającego na kitarze - starogreckim instrumencie podobnym do liry - którego w czasie napaści piratów od niechybnej śmierci ustrzegły delfiny zachwycone jego śpiewem.
Misa fontanny jest umieszczona nisko, przez co fontannę uwielbiają dzieci i latem jest oblegana. Każde z dzieci chce też siedzieć na sporym żółwiu, który stoi tuż obok - Ivan Theimer podarował go ołomunieckim dzieciom. W wodzie stoją jeszcze trzy inne żółwie, a na największym jest kolumna opowiadająca historię ocalonego grajka, z której tryska otworami woda. Na mniejszych żółwiach stoją figury dwojga dzieci z muszlą i rybą, z których także wydobywa się woda. Poza tym jest postać Ariona z delfinem, z którego pyska również wypływa struga wody. Fontannę zdobią napisy i symbole związane z Ołomuńcem i Morawami. Kamień, z którego ją wykonano, to piaskowiec identyczny, jak ten, który był budulcem pozostałych fontann.
Motyw Ariona planowano już dla barokowej fontanny, której nigdy nie zbudowano - na realizację czekał blisko trzysta lat, aż do 2002 roku.
Fontanna Neptuna w Ołomuńcu
Fontanna Neptuna (cz. Neptunova kašna) znajduje się na Dolnym Rynku (cz. Dolní náměstí) i jest najstarszą ołomuniecką fontanną - ukończono ją w 1683 roku. Do fontanny można podejść po stopniach, ale trójkątny plac jest pochyły, więc z jednej strony stopnie są trzy, a z drugiej jest ich pięć.
Czytaj więcej: Fontanna Neptuna w Gdańsku
Fontanna, którą zbudował kamieniarz Václav Schüller, a rzeźbił Michael Mandík ze Znojma, przedstawia schylającego się ku wodzie Neptuna z trójzębem, stojącego na postumencie unoszonym przez głowy czterech morskich koni, z których pysków woda tryska na cztery strony świata. Ludzie chętnie wrzucają do niej monety, toteż nie jest zaskoczeniem, że ktoś w pilnej potrzebie podbiegnie i nie bacząc na turystę podreperuje sobie budżet.
Przy budowie fontanny Neptuna terminował u Schüllera kilkunastoletni Václav Render - późniejszy twórca Kolumny Trójcy Przenajświętszej i kilku kolejnych ołomunieckich fontann.
Fontanna Cezara w Ołomuńcu
Fontanna Juliusza Cezara (cz. Caesarova kašna) znajduje się tuż obok ołomunieckiego zabytkowego ratusza na Górnym Rynku (cz. Horní náměstí). Przedstawia rzymskiego wodza Juliusza Cezara, który według legendy jest założycielem tego morawskiego miasta. To południowo-wschodni narożnik Górnego Rynku, na urokliwej starówce, która jest drugim co do wartości historycznej starym miastem w Czechach po stolicy kraju Pradze.
Czytaj więcej: Sikający pomnik w Pradze
Zbudowana w 1725 roku na zamówienie Magistratu fontanna Cezara to największa z ołomunieckich fontann. Basen wykonał kamieniarz Václav Render, a rzeźby młody Jan Jiří Schauberger - dzieło ukończono 29 września 1725 roku, w dniu św. Michała. Fontanna powstała na planie barokowej rozety okolonej stopniami. Tu również ze względu na pochyłość terenu stopni jest od trzech do pięciu. Na imitującej skałę podstawie, umieszczonej pośrodku misy wodotrysku, znajduje się konny posąg Juliusza Cezara spoglądającego w kierunku Wzgórza Michalskiego (cz. Michalské návrší), gdzie Rzymianie mieli zbudować swoje castrum. Dwie postacie z tarczami herbowymi to personifikacje rzek Morawa i Dunaj. Pies zaś ma symbolizować poddańczą wierność Ołomuńca austriackiemu dworowi cesarskiemu.
Fontanna Cezara była dla Schaubergera przepustką do kariery - po jej ukończeniu przyjęto go do cechu ołomunieckich rzeźbiarzy.
Fontanna Jowisza w Ołomuńcu
Fontanna Jowisza, czyli inaczej fontanna Jupitera (cz. Jupiterova kašna), to zabytkowy wodotrysk znajdujący się na wschodnim krańcu Dolnego Rynku (cz. Dolní náměstí). To najmłodsza z siedmiu barokowych fontann w mieście. Wznosi się na skraju rynku brukowanego prostokątnym kamieniem. Wspaniałe, że ta stara nawierzchnia została tutaj zachowana. Fontannę otaczają stojące na tym fantastycznym bruku eleganckie ławki, na których można sobie przysiąść, jednak nie szemrze w niej woda. Najwyraźnie jej stan, a widać na niej liczne wzmocnienia ze stali, nie pozwala na jej uruchamianie. Woda powinna tryskać z lwich paszcz umieszczonych w postumencie, który jest starszy - pochodzi z 1707 roku i stała na nim rzeźba św. Floriana dłuta Václava Rendera. W 1735 roku figurę, niepasującą do antycznego programu fontann, przeniesiono na dziedziniec miejskiego majątku w Skrbeni.
Czytaj więcej: Kolumna Mariacka w Ołomuńcu
Rzeźbę Jowisza wykonał w 1735 roku tyrolski rzeźbiarz Filip Sattler. Podstawa jest skromniejsza niż w przypadku poprzednich fontann. Jest tylko niezbyt fantazyjnie wykonana cembrowina z piaskowca i prosta podstawa. Fontanna przedstawia Jowisza, rzymskiego boga nieba, burzy i deszczu, najwyższego władcę nieba i ziemi, ojca bogów rzymskich, który stojąc na postumencie ozdobionym czterema głowami ludzkimi stylizowanymi na lwie, w prawej ręce unosi pęk błyskawic. U jego stóp skrywa się zaś symbol Ołomuńca - orzeł, który zdaje się szukać schronienia w boskich nogach.
Św. Florian z ołomunieckiej fontanny nie zniknął - jego figura do dziś stoi w Skrbeni niedaleko Ołomuńca.
Fontanna Merkurego w Ołomuńcu
Fontannę Merkurego znajdziemy w Ołomuńcu na rogu ul. 28 października prowadzącej od Górnego Rynku i ul. 8 maja. Nie wolno się pomylić, bo ulica 8 maja to na tabliczkach ulica... 8. května. Uliczka 28 października to słynny ołomuniecki pasaż z wiatraczkami. Masa ludzi przychodzi tam, by zadzierając głowę fotografować kompozycję z kręcących się kolorowych wiatraków, zawieszoną nad głowami.
Czytaj więcej: Most Karola w Pradze
To późnobarokowa fontanna przedstawiająca rzymskiego boga handlu i rzemiosła, zbudowana w 1727 roku przez wspomnianego już tyrolskiego rzeźbiarza Filipa Sattlera, przy udziale Václava Rendera. Uchodzi za najcenniejszy pod względem artystycznym z ołomunieckich wodotrysków. Merkury ma tutaj uniesioną w górę głowę i wpatruje się w kaduceusz. Kaduceusz, nazywany też kerykejonem, to symboliczna laska, zazwyczaj przedstawiana jako prosty kij opleciony przez dwa węże, atrybut boskiego posłańca, jakim jest Merkury. Widać też u jego stóp cherubinka, a w podstawie są dwa morskie węże.
Merkury był bogiem handlu, a jego fontanna miała sławić Ołomuniec jako ważny ośrodek kupiecki.
Fontanna Trytonów w Ołomuńcu
Fontanna Trytonów (cz. Kašna Tritonů) to barokowa zabytkowa fontanna na Placu Republiki (cz. náměstí Republiky) w Ołomuńcu. Fontannę Trytonów mijaliśmy po drodze do katedry św. Wacława, monumentalnej gotyckiej świątyni, której ogrom zapiera dech w piersiach i świadczy o znaczeniu tego miasta w dawnych wiekach. Fontannę Trytonów można także dostrzec, gdy się przejeżdża obok tramwajem.
Czytaj więcej: Fontanna Czterech Kwartałów w Gdańsku
Nazwa bierze się od postaci dwóch Trytonów, dźwigających na swoich barkach ogromną muszlę, w której stoi chłopiec z dwoma psami, z których pysków tryska woda, która następnie kaskadą spada z brzegów misy. Między Trytonami skrywają się delfiny, z których pysków również tryska woda. Fontannę postawiono w 1709 roku po ogromnym pożarze, jaki nawiedził Ołomuniec. Stała jednak wtedy w innym miejscu - na skrzyżowaniu ulic Denisova, Ztracená, Ostružnická i Pekařská - a na obecne przeniesiono ją w 1890 r. ze względu na ruch uliczny. Zbudował ją Václav (Wenzel) Render, kamieniarz i rzeźbiarz z Ołomuńca. Nie można nie zauważyć podobieństwa tego dzieła do słynnej Fontanny Trytona na placu Piazza Barberini w Rzymie, której autorem był włoski malarz, rzeźbiarz i architekt Giovanni Lorenzo Bernini zwany Gianlorenzo.
Z rzymskiego wzoru ołomuniecka fontanna przejęła dwupiętrowy układ i motyw delfinów podtrzymujących muszlę.
Fontanna Herkulesa w Ołomuńcu
Zabytkowa fontanna Herkulesa znajduje się na Górnym Rynku (cz. Horní náměstí) dosłownie na wprost słynnego zegara astronomicznego w Ołomuńcu, umieszczonego w ścianie miejscowego zabytkowego Ratusza. Wystarczy ustawić się z drugiej strony i można mieć zdjęcie barokowej fontanny ze słynną Kolumną Trójcy Przenajświętszej w Ołomuńcu, zabytkiem z listy UNESCO, w tle. Fontanna Herkulesa jest drugą najstarszą barokową fontanną w Ołomuńcu. Zbudowano ją w 1687 roku, gdy być może nikt jeszcze nie myślał, że za niemal 350 lat turyści będą z zachwytem chodzić po morawskim mieście, by cieszyć się widokiem zabytkowych wodotrysków.
Czytaj więcej: Praski zegar astronomiczny
Koncepcję opracował Michael Mandík, rzeźbiarz ze Znojma. Najpierw fontanna stała w innym miejscu Górnego Rynku, ale w 1716 roku przeniósł ją przed północną fasadę ratusza Václav Render, gdy rozpoczęła się nieco dalej budowa Kolumny Trójcy Przenajświętszej w Ołomuńcu.
W kamiennym basenie wznosi się postument na planie kwadratu, a na nim stoi antyczny heros Herkules, bohater mitologiczny, przedstawiony w hełmie oraz opończy ze zwierzęcej skóry zakończonej łapami z pazurami, zawiązanymi na piersi. W lewej ręce Herkules trzyma orlicę pokrytą wzorem szachownicy, która symbolizuje Ołomuniec. Niżej są tryskające wodą głowy siedmiogłowej Hydry, którą Herkules depcze i za chwilę uderzać będzie trzymaną w prawej ręce maczugą. Woda zbiera się w kamiennej podmurówce, która tworzy misę fontanny. Również i ta fontanna zabezpieczona jest stalową konstrukcją wmontowaną w jej basen.
Mandík zostawił na fontannie swój podpis - nazwisko rzeźbiarza wyryto na Hydrze.
Fontanna z delfinem w Ołomuńcu
Jest jeszcze trzymetrowa "Fontanna Dzieciątka z Delfinem" lub "Mała fontanna" (cz. Malá kašna, Delfínova kašna) wykonana w latach 1724-1725 przez rzeźbiarza Filipa Sattlera. Pierwotnie zdobiła ją figura dziecka z delfinem, jednak posąg ten nie zachował się i został zastąpiony płaskorzeźbą z głową lwa, z której tryska woda. Najpierw fontanna stała przed bramą miejską przy dzisiejszej ulicy Slovenská. Jednak po likwidacji miejskiej bramy w 1883 roku przeniesiono ją przed klasztor dominikanów na ulicy Sokolskiej.
Czytaj więcej: Krokodyl w Warszawie
W 1909 roku powędrowała z kolei na dziedziniec szkoły przy ul. Na Hradě 5. Dopiero w 2005 roku przypomniano sobie o tej fontannie, odnowiono i odrestaurowano, a następnie 7 listopada 2005 r. przekazano ją miastu i uruchomiono ponownie przed kościołem Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny niedaleko klasztoru dominikanów. Woda w fontannie pochodzi z pobliskiej studni gotyckiej. Jest ona podświetlana przez cały rok.
Mała fontanna bywa nazywana "siódmą" barokową fontanną Ołomuńca - po powrocie w 2005 roku miasto znów ma w historycznym centrum siedem barokowych fontann.
Fontanna Higiei w Ołomuńcu
Jest jeszcze w Ołomuńcu pozornie mniej rzucająca się w oczy, ale bardzo wyraźnie widoczna na rynku fontanna Higiei (cz. kašna Hygie). Znalezienie jej jest banalnie proste, bo znajduje się w niszy w zachodniej ścianie ratusza, od strony Kolumny Trójcy Przenajświętszej. Kto szuka wody do picia, znajdzie ją w pitnikach Ivana Theimera na Górnym i Dolnym Rynku, ustawionych w 2017 roku.
Czytaj więcej: Fontanna z lwami morskimi w Grazu
Higieja lub Hygieja, Hygea bądź Hygia to bogini z mitologii greckiej, personifikacja zdrowia, czczona wraz z Asklepiosem i należąca do jego orszaku. Od jej imienia pochodzi nazwa higieny - dziedziny medycyny zajmującej się wpływem środowiska na zdrowie ludzkie. Fontanna w tym miejscu powstała w 1898 roku według projektu Camilla Sittego i upamiętniała dziesiątą rocznicę likwidacji twierdzy w Ołomuńcu. Zdobiła ją wtedy figura chłopca na delfinie dłuta wiedeńskiego rzeźbiarza Antona Brenka. Rzeźba została uszkodzona w maju 1945 roku i trafiła do lapidarium muzeum, a w 1948 roku zastąpiła ją nowa rzeźba Higiei autorstwa Karela Lenharta.
Chłopiec na delfinie z 1898 roku miał przypominać figurę z Małej fontanny, która zaginęła przy przenosinach - Ołomuniec dwa razy stracił swoje dziecko z delfinem.
Fontanna św. Jana Sarkandra w Ołomuńcu
Fontanna św. Jana Sarkandra to inaczej Źródło Żywej Wody św. Jana Sarkandra (cz. Pramen živé vody sv. Jana Sarkandra). Fontanna znajduje się w wąskim przejściu ze schodami pomiędzy uliczkami Na Hradě a Mahlerovą, w miejscu, gdzie przed wejściem do kaplicy św. Jana Sarkandra tworzy się nieduży dziedziniec. Miejsce jest ciasne, cieniste, ukryte między murami. A mimo to udało się tam wstawić w 2007 roku piękną fontannę autorstwa Otmara Olivy, który pochodzi z Ołomuńca. Rzeźba odlana z brązu przedstawia walkę dobra ze złem, które symbolizują węże. Gwoździe z krzyża świętego i rany Chrystusa, będące alegorią dobra, obmywa płynąca bez przerwy woda. Tryska ona z misy w kształcie muszli przegrzebka wykonanej z zielonawo-różowego granitu. Trzon fontanny przeradza się w zwężającą się iglicę o wysokości 6,2 metra. Na jej końcu lśni złota gwiazda.
Czytaj więcej: Katedra św. Wita w Pradze
Św. Jan Sarkander, w niektórych publikacjach wymieniany jako Johann Fleischmann, to prezbiter, męczennik i święty Kościoła katolickiego, który jest patronem Moraw. Urodził się w Skoczowie na Śląsku w 1576 roku. Zasłynął procesją z Najświętszym Sakramentem, która w 1620 roku uratowała Holeszów przed złupieniem przez lisowczyków w czasie wojny trzydziestoletniej. Został jednak aresztowany i osadzony w więzieniu w Ołomuńcu, gdzie był torturowany na kole, przypiekany pochodniami, a jego głowę ściskano żelazną obręczą, by ujawnił tajemnicę spowiedzi. Wskutek ran i gangreny zmarł. W 1720 roku grób męczennika otwarto, by stwierdzić po stu latach doskonały stan zwłok, co uznano za cud. Wówczas rozpoczął się proces beatyfikacji, a następnie kanonizacji - świętym ogłosił go w 1995 roku w Ołomuńcu papież Jan Paweł II. Złotą trumienkę z doczesnymi szczątkami świętego i jego zachowaną czaszkę można oglądać w gablocie w katedrze św. Wacława w Ołomuńcu.
Kaplica św. Jana Sarkandra stoi w miejscu dawnego miejskiego więzienia, w którym w 1620 roku przesłuchiwano i torturowano świętego.
Co zwiedzać w Ołomuńcu?
W Ołomuńcu koniecznie trzeba odwiedzić katedrę św. Wacława. Ta monumentalna świątynia, to znakomity wzorzec gotyckiej architektury sakralnej. Wnętrze tej świątyni sprawia na turyście ogromne wrażenie. Oprócz tego nie sposób pominąć Kolumny Trójcy Przenajświętszej na ołomunieckim Górnym Rynku. Ten zabytek wpisany jest na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Na turystów czeka też zegar astronomiczny w Ołomuńcu.
Czytaj więcej: Ogród kwiatowy w Kromieryżu
Warto obejrzeć Dolny Rynek, mający kształt trójkąta, na którym wznosi się Kolumna Mariacka, czyli słup morowy postawiony w podzięce za ustąpienie zarazy, mający chronić przed kolejną epidemią. Ciekawym pretekstem do tematycznej wycieczki będą ołomunieckie fontanny, jest ich w sumie dziesięć, z czego siedem to barokowe zabytki, a dwie to zupełnie nowe ujęcie tematu miejskiego wodotrysku.
Jak dojechać do fontann w Ołomuńcu?
Fontannę Ariona znaleźć bardzo łatwo. Znajduje się w południowo-zachodnim narożniku Górnego Rynku (cz. Horní náměstí) w Ołomuńcu na Morawach w Czechach. Od niej możemy zacząć zwiedzanie szlakiem fontann w Ołomuńcu. Trzy kolejne są na Górnym Rynku, dwie następne na Rynku Dolnym, a w poszukiwaniu kolejnych trzeba trochę pospacerować po Starym Mieście. Miejska trasa śladami barokowych fontann liczy ok. 2,7 km i zajmuje 1-1,5 godziny.
Czytaj więcej: Obora Holedná w Brnie
Z Polski najwygodniej dojechać samochodem przez Ostrawę - dalej czeską autostradą D1, z Ostrawy to ok. 100 km. Trzeba jednak pamiętać, żeby auto zostawić nieco dalej od rynku, by nie narażać się na kłopoty. I nastawić się na długi, lecz przyjemny spacer. To jedna z najpiękniejszych starówek w Czechach! Ołomuniec leży też na głównej linii kolejowej Ostrawa-Praga: z dworca Olomouc hlavní nádraží do centrum jest ok. 2 km, które można pokonać pieszo albo tramwajem.
Na fontanny najlepiej wybrać się między majem a październikiem. Barokowe wodotryski ożywają zwykle w pierwszych dniach maja, a ostatniego dnia października woda przestaje płynąć i fontanny są zabezpieczane na zimę. Fontanna Ariona rusza zwykle wcześniej, już w kwietniu. A jeśli pojawią się problemy z trafieniem na miejsce, można kliknąć w Mapy Google.












