Pomnik Jana Karskiego w Warszawie nazywany jest "ławeczką". Lecz siedzi on tu w fotelu, z książką na oparciu. Być może to jego słynne "Tajne państwo", z którego Ameryka dowiedziała się o Holokauście. To m.in. dlatego skromny monument żołnierza, prawnika, historyk, politologa i dyplomaty, który w imię dobrej sprawy igrał ze śmiercią w najtrudniejszym czasie, stanął w pobliżu Pomnika Bohaterów Getta Warszawskiego i Muzeum Żydów Polskich. Odznaczony Orderem Orła Białego, dwukrotnie Orderem Virtuti Militari oraz amerykańskim Prezydenckim Medalem Wolności, pośmiertnie awansowany do rangi generała, otrzymał tytuł Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata, był także honorowym obywatelem państwa Izrael za niezłomne hołdowanie prawdzie. I być może to upamiętnienie sprawi, że i teraz głos dany prawdzie, choćby najbardziej niewygodnej, będzie donośny.
Ławeczka Jana Karskiego w Warszawie. Fotel dla bohatera
Ławeczka Jana Karskiego w Warszawie stoi na skwerze obok Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, tuż przy Pomniku Bohaterów Getta. Autorem monumentu jest Karol Badyna, a odsłonięto go 11 czerwca 2013 roku. Rzeźba upamiętnia jednego z najwybitniejszych emisariuszy Polskiego Państwa Podziemnego, który jako jeden z pierwszych przekazał aliantom informacje o zagładzie Żydów w okupowanej Polsce. Na poręczy ławeczki umieszczono odlew książki "Story of a Secret State" ("Tajne Państwo"). Ten warszawski pomnik jako pierwszy z serii wyposażono w urządzenie umożliwiające odsłuch archiwalnych wspomnień Jana Karskiego. To jednocześnie trzecia ławeczka Jana Karskiego w Polsce i szósta na świecie.
Na bocznej ścianie pomnika umieszczono inskrypcję, która w skrócie przypomina drogę życiową Jana Karskiego i powody, dla których został upamiętniony właśnie w tym miejscu. Można na niej przeczytać: "Jan Karski (Kozielewski) 1914-2000, emisariusz władz Polskiego Państwa Podziemnego, profesor Uniwersytetu Georgetown w Waszyngtonie, »Sprawiedliwy wśród Narodów Świata«, odznaczony Orderem Orła Białego, nominowany do Pokojowej Nagrody Nobla, człowiek, który chciał powstrzymać Holokaust. Warszawa 2012 r." Inicjatorem budowy pomnika było Muzeum Historii Polski, a realizację inwestycji sfinansowało Miasto Stołeczne Warszawa. Dziś jest to jedno z najważniejszych miejsc pamięci na warszawskim Muranowie, przypominające o człowieku, który próbował zaalarmować świat o tragedii Holokaustu.
"Witold", prawdziwy symbol odwagi i brawury
Jan Karski, a właściwie Jan Romuald Kozielewski, był jedną z najważniejszych postaci polskiego państwa podziemnego podczas drugiej wojny światowej. Urodził się w 1914 roku w Łodzi, a przed drugą wojną światową ukończył studia prawnicze i rozpoczął pracę w dyplomacji. Po wybuchu wojny zaangażował się w działalność konspiracyjną jako kurier Armii Krajowej i Polskiego Państwa Podziemnego. Wielokrotnie przewoził tajne informacje między okupowaną Polską a władzami polskimi na emigracji. Zyskał szczególne znaczenie dzięki swojej misji dokumentowania sytuacji ludności żydowskiej i zbrodni popełnianych przez Niemców na terenach okupowanych.
W 1942 roku Jan Karski, który w konspiracji działał pod pseudonimem "Witold", ryzykując życie, przedostał się do warszawskiego getta oraz obozu przejściowego w Izbicy, aby na własne oczy zobaczyć warunki, w jakich przetrzymywano Żydów. Następnie przekazał szczegółowe raporty przywódcom państw alianckich, próbując zwrócić uwagę świata na trwającą Zagładę. Po wojnie pozostał na emigracji w Stanach Zjednoczonych, gdzie przez wiele lat wykładał na Uniwersytecie Georgetown. Za swoją działalność został uhonorowany licznymi odznaczeniami i wyróżnieniami, w tym tytułem Sprawiedliwego wśród Narodów Świata oraz pośmiertnie amerykanskim Prezydenckim Medalem Wolności. Dziś Jan Karski jest symbolem odwagi, odpowiedzialności i walki o prawdę historyczną.
Tragedia warszawskiego getta
Getto warszawskie zostało utworzone przez Niemców 2 października 1940 roku, a zamknięte za murami i bramami 16 listopada tego samego roku. W kwietniu 1941 roku mieszkało tam około 450 tys. osób pochodzenia żydowskiego. Od 22 lipca do 21 września 1942 roku Niemcy przeprowadzili akcję wysiedleńczą, w czasie której wywieźli około 75 proc. mieszkańców getta do obozu zagłady w Treblince. W sierpniu 1942 roku po włączeniu południowej części do "aryjskiej cześci" stolicy pozostała tylko część północna getta, w której zamieszkiwało około 60 tys. obywateli.
W maju 1943 roku po powstaniu w getcie zostało ono całkowicie zlikwidowane, a pozostali przy życiu Żydzi zostali wywiezieni do obozu w Treblince i innych obozów w dystrykcie lubelskim, gdzie ich zgładzono. Łącznie zginęło około 400 tys. mieszkańców getta warszawskiego z czego około 300 tys. poniosło śmierć w Treblince, a część w trakcie akcji "Erntefest" przeprowadzonej w obozach w dystrukcie lubelskim w listopadzie 1943 roku. Budynki getta w stolicy zostały wyburzone na rozkaz Niemców.
Powstanie w getcie warszawskim - najważniejsze fakty, przebieg i znaczenie
Powstanie w getcie warszawskim było pierwszym wielkim powstaniem przeciwko niemieckiemu okupantowi w Europie podczas drugiej wojny światowej. Wybuchło 19 kwietnia 1943 roku, gdy Niemcy przystąpili do ostatecznej likwidacji getta. Do walki stanęło około tysiąca słabo uzbrojonych bojowników z Żydowskiej Organizacji Bojowej (ŻOB) pod dowództwem Mordechaja Anielewicza oraz Żydowskiego Związku Wojskowego (ŻZW). Ich szanse na zwycięstwo były praktycznie zerowe, jednak zdecydowali się na zbrojny opór wobec przeważających sił niemieckich. Powstanie od początku miało charakter symboliczny - było dramatycznym sprzeciwem wobec zagłady i walką o zachowanie godności w obliczu nieuchronnej śmierci. Był to również pierwszy tak znaczący zbrojny opór ludności żydowskiej przeciwko Niemcom, który stał się symbolem odwagi i determinacji mimo całkowitej dysproporcji sił.
Walki trwały do 16 maja 1943 roku. Niemcy systematycznie niszczyli getto w Warszawie, podpalając kolejne budynki i zmuszając ukrywających się ludzi do opuszczania schronów. Symbolicznym zakończeniem powstania było wysadzenie tego dnia Wielkiej Synagogi na Tłomackiem, co uznano za ostateczny akt likwidacji żydowskiej dzielnicy Warszawy. Według raportu niemieckiego dowódcy Jürgena Stroopa podczas likwidacji getta ponad 56 tysięcy Żydów zostało zamordowanych lub wywiezionych do obozów zagłady. Wojnę przeżyło jedynie kilkudziesięciu powstańców, a łączna liczba ocalałych mieszkańców getta wyniosła najwyżej kilka tysięcy osób. Dziś jednym z najważniejszych symboli pamięci o tych wydarzeniach jest żółty żonkil, nawiązujący do corocznej akcji społeczno-edukacyjnej organizowanej przez Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN. Każdego roku 19 kwietnia tysiące osób przypina papierowy żonkil jako znak pamięci o ofiarach i bohaterach powstania oraz wyraz sprzeciwu wobec nienawiści i wykluczenia.
Jak dojechać do Ławeczki Jana Karskiego?
Ławeczka Jana Karskiego znajduje się przy Muzeum Żydów Polskich Polin i Pomniku Bohaterów Getta Warszawskiego na warszawskim Muranowie. Najłatwiej dojechać tam komunikacją miejską. Z centrum Warszawy można dojechać al. Jana Pawła II tramwajami linii 17, 19 i 33 do przystanku Anielewicza i dalej spacerem lub autobusami linii 111 i 180 do przystanku Nalewki Muzeum. Dobrym rozwiązaniem jest także metro M1 - należy wysiąść na stacji Ratusz Arsenał i przejść pieszo około 10-15 minut ulicą Andersa, skręcając następnie w lewo w ul. Anielewicza w stronę muzeum.
Dojazd samochodem również nie jest skomplikowany, choć warto pamiętać, że w tej części Warszawy w dni robocze obowiązuje strefa płatnego parkowania. Najwygodniej szukać miejsc przy ul. Anielewicza, Zamenhofa lub Lewartowskiego, ewentualnie skorzystać z parkingów w pobliżu muzeum. W praktyce większość osób odwiedza ławeczkę Jana Karskiego przy okazji zwiedzania Polin lub spaceru śladami getta warszawskiego. Sam pomnik siedzącego Jana Karskiego stoi przy alei prowadzącej do Polin i Pomnika Bohaterów Getta. A jeśli przytrafią się problemy z trafieniem, można kliknąć w Mapy Google.
Zobacz więcej zdjęć Ławeczki Jana Karskiego, które zrobiłem.
Więcej ciekawych miejsc do odwiedzenia znajdziesz pod adresem www.wycieczkazadyche.pl lub po prostu wycieczkazadyche.pl.
Znasz? Skomentuj!