Jak powstał Pomnik Biohaterów Getta?
Mimo, że na Muranowie w Warszawie znajdował się już Pomnik Poległych w Walce, który miał upamiętniać bohaterów powstania w getcie, pojawiła się potrzeba postawienia ze składek organizacji żydowskich nowego pomnika, który w bardziej zauważalny sposób przywoływałby tragedię getta. Toteż w lipcu 1946 powstała Komisja Budowy Pomnika z Adolfem Bermanem, Icchakiem Cukiermanem i Bernardem Falkiem. Komisja zleciła wykonanie projektu monumentu rzeźbiarzowi Natanowi Rapaportowi. Oprawą architektoniczną zajął się Leon Suzin. W 1947 roku firma budowlana Mariana Pliszczyńskiego rozpoczeła realizację projektu.
Monument powstał z szarego bazaltu skandynawskiego z okolic Hunnebostrand w Szwecji, choć mówiono także, że był to labradoryt lub granit. Miał to być rzekomo kamień zamówiony przez Niemców do budowy pomników zwycięstwa ich wodza w czasie drugiej wojny światowej. Jednak nie został on wykorzystany. Po wojnie zamówiony przez Niemców bazalt został odkupiony przez szwedzkie organizacje żydowskie. Prace kamieniarskie wykonywała firma "Inż J. Fedorowicz". Z kolei odlewy wykonano w zakładzie Eugene Didiera w Paryżu. Pomnik Bohaterów Getta Warszawskiego, jaki znamy dziś, odsłonięto 19 kwietnia 1948 roku, w piątą rocznicę wybuchu powstania w getcie warszawskim. Został on uznany za jedno z najciekawszych upamiętnień wzniesionych po drugiej wojnie światowej w Europie.
Pomnik Bohaterów Getta - symbolika, płaskorzeźby i architektura
Pomnik Bohaterów Getta ma prostą, ale bardzo symboliczną formę. Jego masywna bryła nawiązuje jednocześnie do muru getta warszawskiego, Ściany Płaczu w Jerozolimie oraz muru Komunardów na paryskim cmentarzu Père-Lachaise. Od zachodniej strony znajduje się najbardziej rozpoznawalny element monumentu - wykonana z brązu płaskorzeźba "Walka", przedstawiająca żydowskich powstańców z kwietnia 1943 roku. W dłoniach trzymają pistolety, granaty i butelki z benzyną, a otaczające ich płomienie przypominają o płonącym getcie. Wśród walczących widoczna jest także sylwetka kobiety z dzieckiem, podkreślająca dramatyczny los ludności cywilnej.
Wschodnią stronę pomnika zdobi kamienna płaskorzeźba "Pochód na zagładę", ukazująca kobiety, dzieci i starców prowadzonych na śmierć. W prawym górnym rogu umieszczono sylwetki niemieckich hełmów, jednoznacznie wskazujące sprawców zbrodni. Przed monumentem znajdują się dwie wykonane z brązu siedmioramienne menory, które podczas rocznicowych uroczystości pełnią funkcję zniczy. Całość uzupełnia umieszczona na czarnym marmurze inskrypcja w języku polskim, jidysz i hebrajskim: "Naród żydowski swym bojownikom i męczennikom".
Ciekawostki o Pomniku Bohaterów Getta w Warszawie
Pomnik Bohaterów Getta jest jednym z najważniejszych miejsc pamięci w Warszawie. Z monumentem wiąże się wiele wydarzeń, które zapisały się w historii Polski i świata.
- Historyczne uklęknięcie Willy'ego Brandta (1970) - 7 grudnia 1970 roku kanclerz Republiki Federalnej Niemiec Willy Brandt po złożeniu wieńca przed pomnikiem niespodziewanie ukląkł. Gest ten stał się symbolem pojednania i wyrazem skruchy za zbrodnie popełnione przez nazistowskie Niemcy podczas II wojny światowej.
- Pomnik upamiętniający gest Brandta - 2000 roku na pobliskim skwerze odsłonięto pomnik przedstawiający moment uklęknięcia Willy'ego Brandta. Znajduje się on przy skrzyżowaniu ulic Karmelickiej i Lewartowskiego.
- Hołd Jana Pawła II - 18 czerwca 1983 roku podczas swojej drugiej pielgrzymki do Polski Jan Paweł II oddał przed Pomnikiem Bohaterów Getta hołd ofiarom Holokaustu.
- Pogrzeb Marka Edelmana - 9 października 2009 roku przed pomnikiem odbyły się uroczystości pogrzebowe Marka Edelmana, ostatniego przywódcy powstania w getcie warszawskim.
- Renowacja zabytku - W latach 2011-2012 monument przeszedł kompleksowe prace konserwatorskie, które pozwoliły zachować jego historyczny wygląd.
- Muzeum POLIN tuż obok - od 2013 roku po zachodniej stronie pomnika znajduje się Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN. Oba obiekty tworzą dziś jeden z najważniejszych zespołów miejsc pamięci związanych z historią polskich Żydów.
- Plac Bohaterów Getta Warszawskiego - w 2019 roku plac otaczający pomnik otrzymał oficjalną nazwę Placu Bohaterów Getta Warszawskiego.
- Kopia pomnika znajduje się w Jerozolimie - wierna kopia warszawskiego pomnika Bohaterów Getta została ustawiona w Instytucie Jad Waszem w Jerozolimie. Na prośbę autora pomnika, Natana Rapaporta, obie płaskorzeźby - "Walka" oraz "Pochód na zagładę" - umieszczono tam obok siebie.
Tragedia warszawskiego getta
Getto warszawskie zostało utworzone przez Niemców 2 października 1940 roku, a zamknięte za murami i bramami 16 listopada tego samego roku. W kwietniu 1941 roku mieszkało tam około 450 tys. osób pochodzenia żydowskiego. Od 22 lipca do 21 września 1942 roku Niemcy przeprowadzili akcję wysiedleńczą, w czasie której wywieźli około 75 proc. mieszkańców getta do obozu zagłady w Treblince. W sierpniu 1942 roku po włączeniu południowej części do "aryjskiej cześci" stolicy pozostała tylko część północna getta, w której zamieszkiwało około 60 tys. obywateli.
W maju 1943 roku po powstaniu w getcie zostało ono całkowicie zlikwidowane, a pozostali przy życiu Żydzi zostali wywiezieni do obozu w Treblince i innych obozów w dystrykcie lubelskim, gdzie ich zgładzono. Łącznie zginęło około 400 tys. mieszkańców getta warszawskiego z czego około 300 tys. poniosło śmierć w Treblince, a część w trakcie akcji "Erntefest" przeprowadzonej w obozach w dystrukcie lubelskim w listopadzie 1943 roku. Budynki getta w stolicy zostały wyburzone na rozkaz Niemców.
Powstanie w getcie warszawskim - najważniejsze fakty, przebieg i znaczenie
Powstanie w getcie warszawskim było pierwszym wielkim powstaniem przeciwko niemieckiemu okupantowi w Europie podczas drugiej wojny światowej. Wybuchło 19 kwietnia 1943 roku, gdy Niemcy przystąpili do ostatecznej likwidacji getta. Do walki stanęło około tysiąca słabo uzbrojonych bojowników z Żydowskiej Organizacji Bojowej (ŻOB) pod dowództwem Mordechaja Anielewicza oraz Żydowskiego Związku Wojskowego (ŻZW). Ich szanse na zwycięstwo były praktycznie zerowe, jednak zdecydowali się na zbrojny opór wobec przeważających sił niemieckich. Powstanie od początku miało charakter symboliczny - było dramatycznym sprzeciwem wobec zagłady i walką o zachowanie godności w obliczu nieuchronnej śmierci. Był to również pierwszy tak znaczący zbrojny opór ludności żydowskiej przeciwko Niemcom, który stał się symbolem odwagi i determinacji mimo całkowitej dysproporcji sił.
Walki trwały do 16 maja 1943 roku. Niemcy systematycznie niszczyli getto w Warszawie, podpalając kolejne budynki i zmuszając ukrywających się ludzi do opuszczania schronów. Symbolicznym zakończeniem powstania było wysadzenie tego dnia Wielkiej Synagogi na Tłomackiem, co uznano za ostateczny akt likwidacji żydowskiej dzielnicy Warszawy. Według raportu niemieckiego dowódcy Jürgena Stroopa podczas likwidacji getta ponad 56 tysięcy Żydów zostało zamordowanych lub wywiezionych do obozów zagłady. Wojnę przeżyło jedynie kilkudziesięciu powstańców, a łączna liczba ocalałych mieszkańców getta wyniosła najwyżej kilka tysięcy osób. Dziś jednym z najważniejszych symboli pamięci o tych wydarzeniach jest żółty żonkil, nawiązujący do corocznej akcji społeczno-edukacyjnej organizowanej przez Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN. Każdego roku 19 kwietnia tysiące osób przypina papierowy żonkil jako znak pamięci o ofiarach i bohaterach powstania oraz wyraz sprzeciwu wobec nienawiści i wykluczenia.
Jak dojechać do Pomnika Bohaterów Getta w Warszawie?
Pomnik Bohaterów Getta Warszawskiego znajduje się na Placu Bohaterów Earszawskiego Getta tuż przy Muzeum Żydów Polskich Polin na warszawskim Muranowie. Najłatwiej dojechać tam komunikacją miejską. Z centrum Warszawy można dojechać al. Jana Pawła II tramwajami linii 17, 19 i 33 do przystanku Anielewicza i dalej spacerem lub autobusami linii 111 i 180 do przystanku Nalewki Muzeum. Dobrym rozwiązaniem jest także metro M1 - należy wysiąść na stacji Ratusz Arsenał i przejść pieszo około 10-15 minut ulicą Andersa, skręcając następnie w lewo w ul. Anielewicza w stronę muzeum.
Dojazd samochodem także nie jest skomplikowany, ale warto wiedzieć, że w tej części Warszawy w dni robocze obowiązuje strefa płatnego parkowania. Najlepiej zaparkować przy ul. Anielewicza, Zamenhofa lub Lewartowskiego, ewentualnie skorzystać z parkingów w pobliżu muzeum. Turyści oglądają Pomnik Bohaterów Hetta w Warszawie, gdy zwiedzają muzeum Polin. To także istotny punkt spacerów śladami getta warszawskiego. Wart uwagi jest także sąsiedni pomnik Jana Karskiego przy alei prowadzącej do Polin i Pomnika Bohaterów Getta. A jeśli przytrafią się problemy z trafieniem, można kliknąć w Mapy Google.
Zobacz więcej moich zdjęć Pomnika Bohaterów Getta Warszawskiego.
Więcej ciekawych miejsc do odwiedzenia znajdziesz pod adresem www.wycieczkazadyche.pl lub po prostu wycieczkazadyche.pl.
Znasz? Skomentuj!