Rotundy gazowe na Woli to jeden z najbardziej niezwykłych zabytków w krajobrazie Warszawy. To ogromne cysterny na gaz, które skrywają się na odległych tyłach Dworca Zachodniego. Niegdyś zapewniały światło i energię dla mieszkańców stolicy. Do czasów współczesnych zachowały dobrze zabezpieczone przed zniszczeniem, choć wydaje się, że uratowani je w ostatniej chwili. Czy dostaną drugie życie?
Spacer z historyczną technologią
Ulica Prądzyńskiego na warszawskiej Woli na tyłach Dworca Zachodniego zmienia się stopniowo i nowocześnieje. Ale nie dzieje się to zbyt prędko, wciąż są tam opuszczone i dzikie fragmenty, które sąsiadują z nowymi osiedlami całkiem niedaleko wciąż młodych hal ekspozycyjnych. Idąc zaniedbanym fragmentem ulicy miniemy ceglane kolosy. Rotundy gazowe na warszawskiej Woli to chyba najbardziej charakterystyczne zabytki dawnego przemysłu w Warszawie.
Monumentalne budowle są tak gigantyczne, a jednocześnie tak odrealnione przez swoją skalę, że wydają się być scenografią do jakiejś kosmicznej apokalipsy. Dawne zbiorniki gazu, które przez dziesięciolecia były ważnym elementem miejskiej infrastruktury, dziś przypominają o historii archaicznej energetyki w tej części Warszawy. Mało oczywiste miejsce dziś jest już niedostępne dla odwiedzających z zewnątrz. Wstępu bronią tablice ze stanowczym komunikatem. Od czasu do czasu robi się jednak głośno o kolejnych planach przywrócenia im drugiego życia.
Historia warszawskiego Koloseum
Dwie ceglane rotundy wolskie to dawne zbiorniki gazu produkowanego z węgla i jednocześnie część historycznej gazowni, która mieściła się przy ul. Dworskiej (dziś jst to ulica Kasprzaka 25). Pierwszy zbiornik powstał w latach 1886-1888, drugą cysternę dobudowano na początku XX w. Nowa gazownia na warszawskiej Woli należała do Komitetu Gazowego, a zbudowano ją dzięki koncesji Niemieckiiego Kontynentalnego Towarzystwa Gazowego w Dessau. Zakład miał dostęp do bocznic kolejowych pobliskiego węzła kolejowego, które zapewniały węgiel kamienny i produkował gaz z tego surowca. Gaz koksowniczy, czyli paliwo uzyskiwane w tak zwanej suchej destylację węgla kamiennego poprzez podgrzanie go do temperatury 900-1100 stopni Celsjusza w piecu koksowniczym bez dostępu tlenu, był następnie dostarczany do mieszkań i dla przemysłu stolicy. Od 1892 roku działała w gazowni destylarnia smoły.
W 1925 roku za czasów prezydenta Władysława Jabłońskiego gazownia stała się własnością nowo utworzonej spółki Gazownia Miejska miasta stołecznego Warszawy. Gazownia nie bez strat przetrwała drugą wojnę światową. Podczas obrony stolicy 8 września 1939 roku doszło do pożaru jednego ze zbiorników, a zakład przerwał działalność. W lipcu 1945 r. po zakończeniu wojny gazownia wznowiła pracę. Zbiorniki gazu były użytkowane do lat 70. XX wieku, kiedy to zakończono produkcję gazu koksowniczego. Do 1978 roku dostarczano jeszcze tak zwany gaz miejski, czyli inaczej gaz świetlny, który powstawał z mieszania gazu ziemnego z gazem koksowniczym. Gdy w 1978 roku Warszawa przeszła całkowicie na gaz ziemny, a cysterny, zwane czasem "warszawskim koloseum" przestały być potrzebne i przez lata stały nieużywane.
Metamuzeum i sala koncertowa, czy coś innego?
1975 roku historyczny zespół Gazowni Warszawskiej został objęty ochroną konserwatorską i wpisany do rejestru zabytków. Kompleks położony pomiędzy ulicami Kasprzaka i Prądzyńskiego obejmuje m.in. dawne budynki produkcyjne, wieżę ciśnień, remizę strażacką, wozownię oraz zabudowania administracyjne i mieszkalne. Po zmianach własnościowych teren, który wcześniej należał do PGNiG, znajduje się obecnie w strukturach PKN Orlen. W dawnej aparatowni i tłoczni gazu, skąd przez lata przesyłano paliwo do odbiorców, działa Muzeum Gazowni Warszawskiej. Placówka została uruchomiona w 1977 roku z okazji 120-lecia warszawskiej gazowni, a po przeprowadzonej modernizacji ponownie udostępniono ją zwiedzającym w październiku 2022 roku. Innego właściciela mają jednak dwa obiekty mieszczące niegdyś zbiorniki gazu, znane też jako wolskie rotundy.
Około 2000 roku wykonano zadaszenie jednej z rotund, co miało ograniczyć postępującą degradację obiektu. W sierpniu 2005 roku oba dawne zbiorniki gazowe zostały wpisane do rejestru zabytków pod nr 482-A. W 2012 roku stołeczny konserwator zabytków rozpoczął działania mające na celu zabezpieczenie cennych konstrukcji. W ramach prac porządkowych zakończonych w 2017 roku usunięto samosiejki drzew i krzewów porastające mury i ściany budowli, naprawiono koronę murów oraz wyremontowano dach jednego ze zbiorników. Obecnie obie rotundy pozostają w użytkowaniu wieczystym Marcina Biernackiego i jego rodziny. W planach jest stworzenie w jednej z nich tzw. metamuzeum o powierzchni około 13 tys. m², natomiast druga miałaby zostać zaadaptowana na salę koncertową mogącą pomieścić około dwóch tysięcy widzów.
Rotundy gazowe na Woli w Warszawie - dojazd
Gdzie są rotundy gazowe na Woli w Warszawie? Jak dojechać do zabytkowych zbiorników gazu na Woli? Zabytkowe wolskie rotundy gazowe znajdują się przy ulicy Prądzyńskiego, w pobliżu dawnej Gazowni Warszawskiej i Muzeum Gazowni Warszawskiej, na tyłach kolejowo-autobusowego Dworca Zachodniego. To charakterystyczne, ceglane zbiorniki gazu z XIX wieku, które są jednym z ciekawszych przykładów przemysłowego dziedzictwa stolicy. Najłatwiej dojechać tam samochodem od strony ulic Kasprzaka lub Prymasa Tysiąclecia,. W okolicy dostępne są miejsca parkingowe.
Czytaj więcej: Huta szkła kryształowego "Julia"
Zobacz więcej zdjęć zabytkowych rotund gazowych na Woli.
Czytaj więcej: Huta szkła kryształowego "Julia"
Komunikacją miejską najwygodniej dotrzeć tramwajami linii 10, 11 i 13 do przystanku Muzeum Powstania Warszawskiego, skąd do rotund można dojść pieszo w około 10-15 minut. Alternatywą są autobusy 105, 106, 136 i 178 zatrzymujące się przy przystankach w rejonie ulicy Kasprzaka i Towarowej. Osoby korzystające z metra mogą wysiąść na stacji M2 Rondo Daszyńskiego i przespacerować się do zabytkowych zbiorników w około 20 minut. Można też, idąc z Alej Jerozolimskich (autobusy 517, 523) przejść na tyły Dworca Zachodniego, z którego kładki dobrze widać zbiorniki. Z Dworca Zachodniego zmierzamy na Prądzyńskiego i po chwili jesteśmy na miejscu. Adres to ulica Prądzyńskiego 14a. Jeśli przytrafią się problemy z trafieniem, można kliknąć w Mapy Google.
Zobacz więcej zdjęć zabytkowych rotund gazowych na Woli.
Więcej ciekawych miejsc do odwiedzenia znajdziesz pod adresem www.wycieczkazadyche.pl lub po prostu wycieczkazadyche.pl.
Znasz? Skomentuj!