W labiryncie zielonej otchłani
W słoneczny dzień można się tutaj zanurzyć w tajemniczym świecie ukrytych w gąszczu ścieżek, prowadzących za załomy, slręcających nieoczekiwanie lub zapraszających na omszałe schody z brunatniejącą od świeżej rdzy balustradą. Nie brak tu tajemniczych zaułków i przejść prowadzących ogołoconymi ze ścian podmurówkami. Wzrok omiata morze pędów w poszukiwaniu architektonicznego detalu, który wyłoniłby się spod jeżyn lub spomiędzy giętkich dzikich malin. Czeremcha i jarząb przesłaniają widok, gęste pędy krzewów tworzą tu nowy świat dla nowych mieszkańców, ptactwa, gryzoni, węży i jaszczurek oraz drobnych drapieżników.Czytaj więcej: Skit w Odrynkach
Znajdziemy też ciemną piwnicę, do której prowadzi tajemnicze zejście. Można także urządzić sobie przechadzkę wokół murów i spróbować znaleźć jakiekolwiek okno, które ujawniłoby nieco tajemnic. Cicho tu, szelest liści i chrobot przesychającego chrustu zgniatanego pod stopami, potęgują niepokojącą aurę. Gdy słońce zajdzie, języki mroku wciągną ostatnie kadry smutnej ruiny w bezmiar mroku i nawet światła gwiazd nie starczy, by wydobyć.choć kontur z ciemności. Z tarasu rozciąga się widok na nieistniejącą salę balową, której posadzka stopniowo rozpada się poddawana intensywnie na zmianę a to silnym, jak nigdzie, promieniom słońca, a to wschodnim mrozom godnym tutejszego bieguna zimna. W zgrzycie pękających w głos połaci niknie nikłe echo obcasów tancerzy, którzy niegdyś zdzierali tutejszy parkiet.
Historia powstania pałacu Paca
Pałac Paca w Dowspudzie został wybudowany w latach 1820-1827 na zlecenie generała wojsk polskich i napoleońskich Ludwika Michała Paca herbu Gozdawa we wsi Dowspuda, którą otrzymał w spadku po dalekim krewnym, generale Józeie Pacu. Włoski architekt Piotr Bosio zaprojektował go w stylu angielskiego neogotyku, budowę dokończył kolejny włoski architekt Henryk Marconi, znany między innymi z neogotyckiego mauzoleum Potockich w Wilanowie. Wnętrze było bogato wyposażone. Na parterze zaprojektowano kaplicę, bibliotekę z archiwum, jadalnię i salony. Na piętrze były sypialnie i saloniki prywatne. W prawym skrzydle znajdowała się kolekcja uzbrojenia, w lewym skrzydle mieściła się galeria obrazów oraz palmiarnia. W całym pałacu nie brakowało sztukaterii i malowideł. Dwukondygnacyjne piwnice mieściły na wyższym poziomie kuchnię, spiżarnie i inne pomieszczenia gospodarcze, łazienki oraz pokoje służby, zaś najniżej znajdowała się prywatna piwniczna studnia.
Pałac Paca w Dowspudzie wyglądał jak z obrazka. Wysunięty portyk wejściowy z podjazdem prowadził do głównego korpusu budowli z czterema wieżyczkami, z których jedna ocalała. Po bokach były skrzydła boczne z ośmiobocznymi pawilonami. Nad główną częścią pałacu znajdowała się nadbudówka z attyką oraz wieżyczkami. W sumie było sześć wieżyczek, sześćdziesiąt gotyckich szczytów. We frontowej części miały znajdować się nisze z posągami polskich królów dłuta włoskiego rzeźbiarza Carla Aurelliego. Wnętrza wypełniały kosztowne meble i wykwintne wyposażenie. Wokół zaś rozciągał się wspaniały park angielski zaprojektowany przez - a jakże - brytyjskiego ogrodnika Johna Heitona.
Upadek pałacu Paca w Dowspudzie
Hrabia Ludwik Michał Pac włączył się w powstanie listopadowe wspierając je finansowo. 25 stycznia 1831 roku podpisał jako senator akt detronizacji cara Mikołaja I Romanowa. Wziął czynny udział w bitwie pod Ostrołęką 26 maja 1831 r., w której został ranny w rękę i w pierś. Po powstaniu gen. Luwik Michał Pac wyjechał z kraju. Zdążył ukryć część wyposażenia i dzieł sztuki z Dowspudy w kościołach w Raczkach i Janówce. Jego dobra zostały jednak skonfiskowane przez władze carskie, a następnie w latach 1834-1836 zostały wyprzedane na licytacji.
W 1834 roku Dowspudę objął w dzierżawę były kapitan gwardii cesarskiej Napoleona I Stefan Horaczko, który przywilej wykupił po wygranej na aukcji. Następnie car Mikołaj I przekazał dobra w Dowspudzie rosyjskiemu generałowi Mikołąjowi Sulimie. Po jego śmierci w 1840 r. Dowspuda dostała się w spadku jego synowi Siemionowi Sulimie, jednak ten zrzekł się majątlku, a carski ukaz przekazał go Jurijowi Karcowowi. W 1867 roku niszczejący, zaniedbany pałac, który znalazł się w opłakanym stanie został rozebrany. Zostały z niego niewielkie fragmenty. W 1919 r. wszystko to, co pozostało z pałacu na rzecz skarbu państwa.
Czy coś ocalało z pałacu Paca?
Nie wszystko rozpadło się w proch w pomroce dziejów. Na teren pałacowy wjedziemy przez ocalałą bramę. Zapewne nikomu nie przyszło do głowy, by ją szabrować. A jeśli już, to sam portal bramny prowadzący do ogrodów ocalał. Przy samym wjeździe, po prawej, stoi także odnowiona kordegarda, czyli budynek pomocniczy pałacu. Dawne ogrody częściowo zabudowano. Są tu niskie bloki oraz budynki szkolne.
Z kolei same ruiny pałacu Paca to nie tylko zniszczony portyk wejściowy, który ocalał z rozbiórki w w 1867 roku. Ocalała posadzka po sieni pałacowej, która wygląda na zabezpieczoną. To tam mieści się pierwszy poziom piwnic. Jes też zejście do lochu ze studnią. Po lewej na poziomie parteru stoi wyglądający na współczesny, okratowany, zamknięty na głucho, pawilonik. Z tyłu zaś dumnie prezentuje się wieża ceglana, element romantycznych umocnień, stojących na solidnym murze. Ponoć nie rozebrano jej ze względu na bocianie gniazdo, którego zniszczenie byłoby złą wróżbą.
Nadzieja dla ruin pałacu Paca w Dowspudzie?
Pozostałości majątku gen. Paca w Dowspudzie były wpisywane do rejestru zabytków w latach 1960, 1979 i 1993. W rejestrze zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa widnieją dziś: zespół pałacowy z pierwszej ćwierci XIX wieku z pozostałościami po pałacu Paca w postaci portyku, piwnic z zarysem murów i narożnej wieżyczki oraz parku i ocalałej kordegardy.
Co dalej z pałacem Paca w Dowspudzie? Resztki dawnej świetności mogą sprawiać przygnębiające wrażenie. Jednak w 2016 roku ruiny pałacu Paca w Dowspudzie oraz działkę o powierzchni 21 hektarów władze powiatu sprzedały prywatnemu nabywcy. Cena wyniosła ponad 1 mln zł. W zamian uzyskano zapewnienia o odbudowie pałacu z przeznaczeniem na lususowy hotel. Do 2025 roku cel ten nie został jednak zrealizowany.
Pałac Paca w Dowspudzie - ciekawostki
W latach 1815-1821 generał Ludwik Michał Pac ściągnął około pół tysiąca osadników ze Szkocji i Anglii. Powstała wieś Szkocja oraz folwarki: Covenlock, New York (obecna nazwa: Pruska Wielka), Longwood (Ludwinowo), Linton, Berwik (Korytki) i Bromfield (Józefowo). Farmerzy przywieźli ze sobą nowoczesne maszyny i wyposażenie, zbudowali fabrykę urządzeń dla rolnictwa, pokazali nowe metody uprawy roli - zamiast trójpolówki wprowadzili płodozmian, rozpowszechnili uprawę ziemniaków i przechowywanie ich w kopcach, hodowali konie i owce. Dziś przypomina o tej historii u wjazdu do majątku drogowskaz z napisem "Szkocja 1".
W nawiązaniu do tej przeszłości w latach 1996-2004 oraz w 2007 roku odbywał się latem Festiwal Kultury Celtyckiej "Dowspuda".
Znane powiedzenie "Wart Pac pałaca, a pałac Paca" miało zapewne pierwotnie związek z przepychem majątku generała oraz z jego wielkimi zasługami. Na przykład Adam Mickiewicz w "Panu Tadeuszu" napisał: "Równa ich była rączość, równa była praca; Godzien jest pałac Paca, godzien Pac pałaca". Stopniowo jednak bon mot o wydźwięku pozytywnym zmieniło swoje brzmienie na negatywne. Dziś oznacza raczej, że dwie osoby, są do siebie podobne i niewiele warte.
Jakie są koszty wycieczki do pałacu Paca w Dowspudzie?
Z Warszawy do pałacu Paca w Dowspudzie najwygodniej jest dojechać samochodem. Odległość to około 280-300 km w jedną stronę i łącznie około 180-300 zł kosztów paliwa w obie strony. Przejazd zajmie od około 2 godzin 40 minut do 3,5 godzin. Przy pałacu znajdziemy darmowy parking, a teren pałacowy jest łatwo dostępny przez cały rok.
Komunikacją publiczną najczęściej jedzie się pociągiem do Suwałk lub Ełku. Bilety kolejowe do Suwałk kosztują od około 40 zł, gdy są dostępne promocje, zwykle około 75 zł w jedną stronę w zależności od przewoźnika i standardu przedziałów. Za lokalny autobus lub bus do Raczek lub Dowspudy zapłacimy od około 20 zł. W tym przypadku podróż może potrwać w jedną stronę 5-6 godzin. Ten wariant jest dla osób, które raczej nie planują wracać tego samego dnia i liczą się z noclegiem.
Jak dojechać do pałacu Paca w Dowspudzie?
Jadąc samochodem z dużych miast należy kierować się w stronę Suwałk lub Augustowa. Podróż z Warszawy zajmie około 2 godziny 45 minut, odległość wynosi około 265 kilometrów. Kierujemy się na półncny-wschód trasą S8. W Ostrowi Mazowieckiej skręcamy na północ w trasę S61 (E67). Jedziemy na Suwałki. Przed Suwałkami zjeżdżamy na Raczki, a następnie kierujemy się drogą wojewódzką nr 664 na Augustów. Po wjeździe do wsi Dowspuda po niedługiej chwili mijamy przejazd pod autostradą i po lewej stronie wypatrujemy bramy na teren popałacowy. To charakterystycznego wjazd przy kordegardzie, która była budynkiem pomocniczym dawnego zespołu pałacowego. Tuż za bramą, po prawej stronie, dostępny jest darmowy parking. Stąd do ruin pałacu jest zaledwie kilka minut spacerem.
Dojazd transportem publicznym zajmie z kolei nawet 5 godzin i więcej. Trzeba najlepiej dojechać pociągiem lub autobusem do Suwałk. A następnie przesiąść się na autobus lub bus przez Raczki lub Dowspudę. Z Suwałk do Dowspudy jest już zaledwie 10 kilometrów. Można też pokonać tę trasę na przykład taksówką.
Adres pałacu Paca w Dowspudzie to: Dowspuda 25. Z przystanku w Dowspudzie do ruin pałacu jest już bardzo blisko pieszo. Uwaga: obiekt jest dostępny do zwiedzania za darmo przez cały rok, ale teren nie jest zbyt dobrze oświetlony po zmroku, więc lepiej zjawić się tam jeszcze za dnia.
A jeśli przytrafią się problemy z trafieniem, można kliknąć w Mapy Google.
Zobacz więcej zdjęć pałacu Paca w Dowspudzie.
Zobacz więcej zdjęć pałacu Paca w Dowspudzie.
Niegdyś wznosiła się w tym miejscu urodziwa rezydencja.
Dziś pozostałości pałacu Paca porasta bujna zieleń.
Ruiny pałacu Paca w Dowspudzie i zabytkowa aleja lipowa.
Pomnik generała Michała Ludwika Paca przed zespołem szkół jego imienia.
Brama wjazdowa na teren pałacowy i kordegarda.
Aleją lipową dojedziemy do miejscowości Szkocja.
Więcej ciekawych miejsc do odwiedzenia znajdziesz pod adresem www.wycieczkazadyche.pl lub po prostu wycieczkazadyche.pl.
Znasz? Skomentuj!