Kieżmark (słow. Kežmarok) to niewielkie spiskie miasto na Słowacji, które między kamieniczkami pokazuje szczyty Tatr Wysokich, a za fasadami chowa historie, jakich nie spodziewa się chyba nikt, kto jedzie tu "tylko na chwilę". Ogromny drewniany kościół z listy UNESCO, postawiony z drewna, bo kamienia nie wolno było użyć. Zamek, w którym polski możnowładca więził własną żonę. Szkolna biblioteka ze 150 tysiącami tomów i mauzoleum księcia, który w 1683 r. stał po stronie Turków. Do tego ratusz ze strażnikiem na dachu i klimat, który mieszkańcowi Krakowa wyda się dziwnie znajomy. Sprawdź, jakie atrakcje ma Kieżmark i co warto zobaczyć podczas jednego dnia pod Tatrami.
- Mapa wycieczek po Kieżmarku - opisane na blogu miejsca na jednej mapie, z opcją pokazania ciekawych miejsc w okolicy.
- Co zobaczyć w Kieżmarku: drewniany kościół artykularny z 1717 r. (UNESCO), zamek, ratusz, dawne liceum z biblioteką oraz bazylikę św. Krzyża z renesansową dzwonnicą.
- Polski ślad: w 1528 r. zamek przeszedł w ręce Łaskich, a później Olbracht Łaski więził tu żonę, Beatę Kościelecką, zwaną pierwszą znaną z nazwiska turystką w Tatrach.
- Noclegi w Kieżmarku na mapie - aktualne ceny hoteli i apartamentów w centrum miasta.
- Dojazd: ok. 15 km z Popradu, ok. 45 km z przejścia na Łysej Polanie i ok. 155 km z Krakowa.
Kieżmark na Słowacji - gdzie leży i dlaczego warto tu przyjechać
Kieżmark leży nad rzeką Poprad, w historycznej krainie Spisz, w kraju preszowskim na północy Słowacji. To kilkunastotysięczne miasto o statusie miejskiego rezerwatu zabytków, położone tak blisko Tatr, że w bocznych przejściach i pod łukami przejazdów przy dobrej pogodzie widać ich szczyty. Stare miasto nie jest duże i najlepiej poznawać je pieszo. Główna oś to długa ulica z placami Hradné námestie i Hlavné námestie: na jednym końcu stoi zamek, na drugim ratusz.
Dla Polaka Kieżmark nie jest tak zupełnie obcym miejscem. Przez miasto prowadził dawny szlak handlowy z Krakowa przez Nowy Sącz do Lewoczy, a w XVI wieku rządzili tu na zamku Łascy. Sporo w tym miejscu ciągle przypomina dawne Austro-Węgry: schludne kamieniczki, gdzieniegdzie stary bruk, kawiarnie na rynku.
Czytaj więcej: Ratusz w Kieżmarku na Słowacji. Klasycystyczna siedziba władz
Historia Kieżmarku - sprytny podstęp i spór z Lewoczą
Historia miasta zaczyna się w 1269 r., gdy trzy sąsiednie osady połączyły się w jeden organizm nazwany "Kesmark", a węgierski król Bela IV nadał mu przywileje miejskie. Na początku XV wieku Kieżmark rozwijał się już jako wolne miasto królewskie. Ominął go też zastaw z 1412 r., w którym Zygmunt Luksemburski oddał Władysławowi Jagielle 13 miast spiskich, między innymi sąsiednie Lubicę, Spiską Białą i Poprad. Kieżmark został po węgierskiej stronie.
Najlepsza opowieść wiąże się z pożarem. W 1433 r. podczas najazdu husytów spłonęła część miejskiego archiwum, a mieszczanie obrócili stratę na swoją korzyść. Poprosili króla Zygmunta o potwierdzenie dawnych przywilejów i dopisali do nich, bezprawnie, prawo składu. Kupcy musieli wystawiać towary w mieście, co dało Kieżmarkowi przewagę nad bogatą Lewoczą i rozpaliło konflikt trwający ponad sto lat, od 1435 do 1558 r.
Prawdziwym przeciwnikiem okazał się jednak ktoś znacznie bliższy. W latach 1646-1655 zamkowy ród Thököly uczynił z Kieżmarku miasto poddane. Mieszczanie odzyskali wolność dopiero po zapłaceniu wysokiego odstępnego, a prawdziwie uwolnili się od sąsiadów z zamku po 1683 r., gdy majątki rodu zostały skonfiskowane.
Czytaj więcej: Zamek Beckov na Słowacji. Zagadka polskiego możnowładcy
Zamek w Kieżmarku - Zapolyowie, Łascy i Thökölyowie
Zamek w Kieżmarku (Kežmarský hrad) to według miasta jedyny w całości zachowany zamek na Spiszu. Pierwsza wzmianka o nim pochodzi z 1463 r., a budowniczymi i pierwszymi właścicielami byli bracia Imre i Stefan Zapolyowie. Stefan to ojciec Barbary Zapolyi, pierwszej żony Zygmunta Starego. W 1528 r. zamek przeszedł na ród Łaskich, potem na Ruberów, a w latach 1579-1684 należał do czterech pokoleń Thökölych. Miasto odkupiło go w 1702 r.
Beata Kościelecka, dwórka królowej Bony, którą plotka uważała za nieślubną córkę Zygmunta Starego, w 1564 r. wyszła za dużo młodszego Olbrachta Łaskiego. Ten zabrał ją do Kieżmarku, skłonił do przepisania majątku, po czym uwięził na zamku. Wolność nie wróciła już nigdy: w 1576 r. przeniesiono ją pod strażą do Koszyc, gdzie zmarła. Rok po ślubie zdążyła jednak wybrać się w Tatry i dlatego uchodzi za pierwszą znaną z nazwiska turystkę w tych górach.
Dziś w zamku działa muzeum z 12 ekspozycjami. Pokazują dzieje miasta, Bractwo Strzeleckie czy postać doktora Wojciecha Alexandra (Vojtech Alexander), pioniera rentgenologii na Węgrzech. Zwiedzanie obejmuje też kaplicę zamkową i wieżę widokową z panoramą miasta i Tatr. Warto zwrócić uwagę na graniastą bramę wjazdową i sgraffita na basztach, a na dziedzińcu na zarys XIII-wiecznego kościoła św. Elżbiety. Lokalna legenda każe tu szukać Czarnej Damy, która miała próbować ukraść zamkowe skarby, a po klątwie Imre Thökölyego szuka ich do dziś. Aktualne godziny otwarcia i ceny biletów warto sprawdzić przed wyjazdem w Muzeum w Kieżmarku.
Przed zamkiem siedzi na koniu sam Imre Thököly (Imrich Thököly). Ten brązowy pomnik odsłonięto w 2022 r. Urodzony tu w 1657 r. magnat stanął na czele antyhabsburskiego powstania, a gdy w 1683 r. Jan III Sobieski rozbijał Turków pod Wiedniem, Thököly był po stronie sułtana. Zmarł na wygnaniu w tureckim Izmicie w 1705 r.
Czytaj więcej: Najciekawsze zamki
Drewniany kościół artykularny w Kieżmarku - perła UNESCO
Drewniany kościół artykularny (Drevený artikulárny kostol) to główny powód, dla którego warto przyjechać do Kieżmarku. Z zewnątrz niepozorny, w środku odsłania ogromną przestrzeń na ok. 1500 miejsc siedzących, malowane sklepienie wsparte na czterech kręconych kolumnach i aż sześć chórów, z osobnymi miejscami m.in. dla chłopców, dziewcząt i czeladników. Miasto uważa to wnętrze za najpiękniejsze wśród pięciu zachowanych drewnianych kościołów artykularnych na Słowacji. W 2008 r. świątynia trafiła na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO razem z innymi drewnianymi kościołami słowackich Karpat.
Nazwa pochodzi od artykułów sejmu w Sopronie z 1681 r., które ewangelikom pozwalały budować kościoły tylko pod surowymi warunkami: na własny koszt, bez kamienia, bez metalowych gwoździ i bez fundamentów, w ciągu jednego roku. Obecny kształt świątyni pochodzi z 1717 r., a jej budowniczym był Juraj Müttermann z Popradu. Na budowę składali się protestanci z północnej Europy, a w archiwum zboru leżą dokumenty, którymi królowie Danii i Szwecji zezwalali na zbiórki w swoich krajach.
Legenda mówi, że Müttermannowi pomagali marynarze przysłani przez króla Szwecji. Jej pamiątką mają być okrągłe okna jak w kajutach statku i numeracja miejsc w ławkach, w której jedynka ma kształt kotwicy.
Bogate rzeźby to dzieło kieżmarskiego artysty Jana Lercha, a skarbem kościoła są organy z 1720 r., jedne z największych barokowych organów na Słowacji z zachowanymi oryginalnymi piszczałkami. Dobra akustyka sprawia, że odbywają się tu koncerty. Wnętrze urzekło też reżysera Juraja Jakubiska, który nakręcił tu sceny do baśni "Perinbaba".
Czytaj więcej: Drewniane kościoły
Nowy kościół ewangelicki i mauzoleum Thökölyego
Brak fundamentów i później dobudowana wieża osłabiły konstrukcję drewnianej świątyni, więc ewangelicy zaczęli się obawiać, że się zawali. W 1872 r. rozpoczęli więc budowę drugiego, reprezentacyjnego kościoła tuż obok. Projekt podarował im wiedeński architekt Teofil Hansen, a budynek łączy motywy bizantyjskie, romańskie, renesansowe, mauretańskie i orientalne. Wygląda w spiskim miasteczku niemal egzotycznie. Kościół poświęcono w 1894 r., a w 1909 r. dobudowano do niego mauzoleum Imre Thökölyego.
Liceum w Kieżmarku - największa szkolna biblioteka historyczna
W sąsiedztwie obu kościołów stoi budynek dawnego liceum ewangelickiego. Pierwsze wzmianki o szkole miejskiej pochodzą z 1383 r., po reformacji działało tu gimnazjum protestanckie, a w latach 1787-1852 doszły klasy akademickie z katedrami filozofii, teologii i prawa. Dzięki tolerancji religijnej i narodowościowej przyjeżdżali tu uczniowie z całej Europy Środkowej, między innymi poeta Pavol Országh Hviezdoslav i malarz László Mednyánszky.
Prawdziwy skarb to biblioteka, według miasta największa szkolna biblioteka historyczna w Europie Środkowej. Ma 150 tysięcy tomów, w tym 55 inkunabułów i 3 tysiące druków z XVI wieku, wśród nich oryginalne dzieła Marcina Lutra i Jana Amosa Komeńskiego.
Czytaj więcej: Atrakcje UNESCO
Ratusz i rynek w Kieżmarku - strażnik na dachu i kawa z widokiem
Ratusz w Kieżmarku stoi pośrodku trójkątnego rynku, w rozwidleniu dwóch ulic. Zbudowany w 1461 r. przez mistrza Juraja ze Spiskiej Soboty, wielokrotnie płonął i był przebudowywany, a swój obecny wygląd zawdzięcza odbudowie po pożarze z 1922 r. Wieża pochodzi z 1641 r. Warto unieść głowę: na płaskim dachu stoi drewniana figura strażnika miejskiego (hlásnik), który kiedyś wypatrywał stąd wrogów i pożarów.
W weekendy urząd jest zamknięty i rynek robi się wyjątkowo spokojny. Naprzeciwko ratusza można przysiąść w kawiarni Le Colonial Cafe, której wnętrze przypomina dawną krakowską Herbaciarnię Nr 1 przy ulicy św. Tomasza. Kilka kroków dalej stoi Reduta, dawny dom rodu Thököly, w którym w latach 1705-1708 działała drukarnia. Łaciński napis na fasadzie głosi, że budynek służy strażom, gościom i zabawom. W kamienicy pod numerem 55 na Hlavné námestie mieści się z kolei Muzeum Kultury Mieszkalnej, pokazujące, jak mieszkali zamożni mieszczanie na Spiszu od XVII do końca XIX wieku.
- Spacer po Kieżmarku - propozycja trasy
- Zamek i Hradné námestie: na początek pomnik Thökölyego i muzeum.
- Główna ulica do rynku: kościół paulinów, Muzeum Kultury Mieszkalnej, Reduta i ratusz.
- Kostolné námestie i Stary Targ: bazylika św. Krzyża, dzwonnica i najstarsza ulica miasta.
- Hviezdoslavova: drewniany kościół artykularny, nowy kościół ewangelicki i dawne liceum.
Bazylika św. Krzyża, Stary Targ i mniej oczywiste zabytki
Bazylika mniejsza św. Krzyża to według miasta najmłodszy i jeden z największych gotyckich kościołów trójnawowych na Spiszu, o długości 51 metrów. Najcenniejsza jest tu rzeźba Ukrzyżowanie z 1506 r., dzieło Mistrza Pawła z Lewoczy. W 1998 r. Jan Paweł II nadał świątyni tytuł bazyliki mniejszej. Przed nią stoi renesansowa dzwonnica z 1591 r., ozdobiona sgraffitami i herbami Habsburgów, Węgier i miasta. Tuż obok biegnie Stary Targ (Starý trh), najstarsza ulica Kieżmarku, której domy mają w dużej części XIII-wieczne fundamenty.
Warto też zajrzeć w miejsca, do których turyści zwykle nie trafiają. Kościół paulinów powstał na miejscu trzech domów, które protestanckie miasto podarowało katolikom w 1650 r. Na zabytkowym cmentarzu z 1674 r. leżą dawni mieszczanie, między innymi Jakub Kray i Marcin Lányi. Cmentarz żydowski zachował ponad 400 nagrobków oraz grób rabina Abrahama Grünburga, a pamięć o synagodze, rozebranej w 1962 r., przywołuje pomnik z 2013 r. w parku Alfréda Grosza.
Z ciekawostek technicznych warto wypatrzyć secesyjny dworzec z lat 1914-1916 i figurę Światłonoski (Svetlonoska). Upamiętnia ona 1 października 1894 r., gdy prąd z miejskiej elektrowni wodnej zastąpił naftowe oświetlenie ulic. Dzisiejsza figura to replika z 2016 r.
Czytaj więcej: Trenczyn i okolice - atrakcje, zabytki i ciekawe miejsca
Festiwal, spiskie pierogi i aktywnie wokół Kieżmarku
Najlepszy i zarazem najbardziej tłumny moment na przyjazd to tradycyjnie drugi weekend lipca, kiedy Hradné i Hlavné námestie zajmuje festiwal Európske ľudové remeslo (EĽRO). To organizowane od 1991 r. święto rzemiosła ludowego, z rzemieślnikami, folklorem i stoiskami z jedzeniem. Dat kolejnej edycji trzeba szukać na stronie festiwalu. Miejski przewodnik jako lokalne smaki poleca spiskie pierogi (spišské pirohy) i džadki.
Jeśli zostaje czas, można wyjść na ścieżkę w lesoparku Sever (2,1 km, 11 przystanków z tablicami), skąd przy dobrej widoczności widać Tatry Wysokie, Niżne, Magurę Spiską i Góry Lewockie. Rowerem można pojechać asfaltową drogą do stawu Zlatná (4,5 km), a stamtąd dalej do kasztelu w Strażkach. Blisko stąd także na Bachledkę, do ścieżki w koronach drzew, i w słowackie Tatry.
Czytaj więcej: Spacer w koronach drzew? Takie atrakcje oferuje Bachledka
Jak dojechać do Kieżmarku?
Samochodem z Polski najprościej jechać przez przejście na Łysej Polanie, a dalej przez Tatrzańską Jaworzynę, Zdziar i Spiską Białą. To malownicza trasa u stóp Tatr Bielskich, od granicy to ok. 45 km. Z Krakowa do Kieżmarku jest tędy ok. 155 km, czyli mniej więcej 3 godziny jazdy, z Popradu ok. 15 km. W centrum parkowanie jest płatne, a stare miasto najlepiej zwiedzać pieszo.
Bez samochodu najlepiej celować w Poprad, skąd do Kieżmarku jeżdżą pociągi regionalne i autobusy. Linia biegnie dalej w stronę Starej Lubowli i Plaveča, a w ostatnich latach sezonowo kursował tędy także pociąg z Muszyny do Popradu, zatrzymujący się w Kieżmarku. Przed wyjazdem warto sprawdzić aktualny rozkład jazdy, także z powodu okresowych prac na trasie.
Czytaj więcej: Dolina Białej Wody na Słowacji. Przygoda z niedźwiedziami w tle
Szukasz noclegu w Kieżmarku? Na mapie poniżej sprawdzisz aktualne ceny hoteli i apartamentów w okolicy rynku i zamku.
Mapa partnera reklamowego Stay22
Mapa wycieczek po Kieżmarku
Na mapie wycieczek po Kieżmarku są miejsca, które opisałem na blogu - na początek ratusz na trójkątnym rynku, a kolejne będą dochodzić. Kliknij tarczę, żeby zobaczyć zdjęcie i krótki opis, a potem przejdź do wpisu z historią miejsca i dokładnym dojazdem. Przycisk "Pokaż miejsca w okolicy" dorzuci inne ciekawe miejsca z bloga w widocznym fragmencie mapy, a wszystkie znajdziesz na mapie wycieczek za dychę.
Nie trać czasu na przypadki, sprawdź te miejsca, które odwiedziłem!
-
Ratusz w Kieżmarku na Słowacji. Klasycystyczna siedziba władz
Czytaj artykuł →Ratusz w Kieżmarku (Kežmarská radnica) świetnie wpisuje się w charakter tego spiskiego miasta na Słowacji. Jest jedną z perełek na trasie spaceru zjawiskowymi uliczkami pełnymi niewysokich kamieniczek czy łuków…
