Przed zamkiem w Kieżmarku stoi konny pomnik Imre Thökölyego (Jazdecká socha Imricha Thökölyho). Lubię konne pomniki. Najbardziej te, które stoją wysoko na cokołach, wymiarami dominując otoczenie. Konne przedstawienia to wdzięczny temat. Kojarzą się ze splendorem, zasługami, należną czcią. Jednak tu konny monument jest mniejszy, nie tak przytłaczający, sylwetki są tylko trochę większe niż naturalnych rozmiarów, a sam cokół niewysoki. Lecz ta skala nie razi tu w Kieżmarku, który sam jest niewielki, niższy i spokojniejszy niż stolice, wielkie metropolie, gdzie odpowiedniki mają znacznie większą skalę. W dodatku posąg stoi pod murami zamku w Kieżmarku, który doskonale wpasował się w centrum tego niedużego miasta i sam nie przytłacza rozmiarami. Skromny monument upamiętnia jednak człowieka o życiorysie bez umiaru: przywódcę powstania antyhabsburskiego, sojusznika sułtana i księcia Górnych Węgier, który do rodzinnego miasta wrócił dopiero 201 lat po śmierci.
- Pomnik Imre Thökölyego w Kieżmarku to konna rzeźba z brązu w małym parku przed zamkiem, w którym bohater przyszedł na świat.
- Monument odsłonięto 28 marca 2022 roku, choć podobno stał już na miejscu rok wcześniej i czekał owinięty na przełożoną uroczystość.
- Autorem jest węgierski rzeźbiarz Lajos Győrfi, a sam pomnik to dar Węgier: miasto zapewniło cokół i uporządkowało otoczenie.
- Dojazd: pomnik stoi przy Hradné námestie, ok. 45 km od przejścia na Łysej Polanie i ok. 15 km od Popradu, a parking jest tuż obok.
- Niecały kilometr dalej, przy Nowym Kościele Ewangelickim, można zobaczyć mauzoleum Thökölyego, w którym spoczywają jego szczątki.
Historia pomnika Imre Thökölyego w Kieżmarku
Pomysł postawienia pomnika pojawił się w Kieżmarku już w 1906 roku przy okazji sprowadzenia szczątków Imre Thökölyego do Kieżmarku. To się jednak nie udało mimo rozpoczętej zbiórki pieniędzy. Umożliwiła to dopiero ponad 115 lat później współpraca miasta z konsulatem generalnym Węgier w Koszycach. Na podstawie umowy z 2020 roku Węgrzy zamówili i przekazali rzeźbę, a miasto przygotowało cokół i otoczenie. Węgierskie źródła wskazują na upór konsul generalnej Ágoty Hetey i wsparcie burmistrza Kieżmarku Jána Ferenčáka. Ten ostatni podczas odsłonięcia przypomniał, że pomysłodawcą był Peter Mikulášik, wywodzący się z rodu szlacheckiego. Autorem rzeźby jest Lajos Győrfi, węgierski artysta z dużym doświadczeniem w konnych monumentach. Podobno w pracy pomagał mu jego syn Ádám Győrfi.
Uroczystość zaplanowano na 19 listopada 2021 roku, ale ją odwołano. Miasto oficjalnie przyznało, że stało się tak wskutek pandemii koronawirusa. Jeździec stał więc pod murami zamku opakowany i czekał. Węgierski publicysta, który przyjechał go wtedy obejrzeć, zauważył, że pod osłoną nie schowano tylko głowy, więc książę z niepokojem spoglądał na okolicę.
Czytaj więcej: "Chłopiec na koniu". Dawny symbol Ursynowa
Odsłonięcie odbyło się 28 marca 2022 roku, z udziałem wiceministra spraw zagranicznych Węgier Leventego Magyara. Podczas uroczystości przypomniano, że u boku Imre Thökölyego walczyli zarówno Węgrzy, jak i Słowacy. Pomnik znajduje się po lewej stronie od głównej bramy zamku, w zieleni, a w tle ma panoramę Tatr. Dwujęzyczny napis na osobnym głazie przedstawia bohatera monumentu jako księcia Górnych Węgier i Siedmiogrodu, dowódcę powstania antyhabsburskiego i rodaka z Kieżmarku.
Lajos Győrfi jest bratem rzeźbiarza Sándora Győrfiego, autora pomnika Franciszka II Rakoczego w Koszycach. Według portalu Felvidék.ma ówczesny premier Słowacji Mikuláš Dzurinda miał nie zgodzić się tam na historyczną wersję konną. W Kieżmarku takiego problemu już nie było.
Kim był Imre Thököly? Od Zamku Orawskiego po Siedmiogród
Imre Thököly urodził się we wrześniu 1657 roku na zamku w Kieżmarku, którym cztery pokolenia jego rodu władały w latach 1579-1684. Jego ojciec István należał do najbogatszych arystokratów Górnych Węgier. W 1670 roku oskarżono go o udział w spisku magnatów przeciw cesarzowi Leopoldowi I. Razem z synem schronił się na Zamku Orawskim, gdzie zmarł 4 grudnia podczas oblężenia. Według jednej wersji 13-letni Imre uciekł z warowni tunelem, według innej był już wtedy na zamku Likava. Stracił dziedzictwo na Węgrzech, ale znalazł schronienie i majątek w Siedmiogrodzie.
Czytaj więcej: Zamek Orawski na Słowacji. Orle gniazdo Nosferatu
Pod koniec lat 70. XVII wieku stanął na czele kuruców, węgierskich powstańców walczących z Habsburgami. W 1681 roku wymusił na cesarzu rozejm. W tym samym roku sejm w Sopronie przyjął ustępstwa wobec protestantów, a dyrektorka muzeum w Kieżmarku mówi o Thökölym jako o człowieku, który uratował Kościół luterański w najtrudniejszym czasie. W 1682 roku poślubił Helenę Zrińską, wdowę po Franciszku I Rakoczym, a sułtan Mehmed IV uczynił go swoim lennikiem i władcą Górnych Węgier w zamian za 40 tys. talarów rocznej daniny.
Sojusz z Turkami zaprowadził go w 1683 roku na wojnę po stronie przegranej pod Wiedniem. Thököly szukał później pośrednictwa Jana III Sobieskiego, ale Leopold I żądał bezwarunkowej kapitulacji. W 1685 roku Turcy uwięzili sojusznika i odesłali go w kajdanach do Edirne. Wrócił jeszcze na scenę w 1690 roku, gdy po zwycięstwie pod Zărnești został księciem Siedmiogrodu. Panował około miesiąca.
Lajos Győrfi wyrzeźbił też konny pomnik Jana III Sobieskiego w słowackim Štúrovie (dawne Parkany), odsłonięty w 2008 roku. W 1683 roku jego dwaj jeźdźcy walczyli po przeciwnych stronach.
Powrót Thökölyego do Kieżmarku. Mauzoleum i ślady księcia
Pokój w Karłowicach z 1699 roku objął amnestią węgierskich powstańców, ale Thökölyego wyłączono z niej imiennie. Resztę życia spędził w Turcji. W 1703 roku zmarła jego żona, a on sam odszedł 13 września 1705 roku w Izmicie, mając 47 lat. Zamek w Kieżmarku był już wtedy w rękach mieszczan. Ci, po wiekach sporów z panami na zamku, kupili go w 1702 roku.
Szczątki księcia sprowadzono na Węgry dopiero w 1906 roku, razem ze szczątkami Franciszka II Rakoczego, jego pasierba. Do Kieżmarku pociąg z trumną dotarł 30 października. Jednak dzisiejszy secesyjny dworzec pochodzi z lat 1914-1916. W 1909 roku ukończono mauzoleum przy Nowym Kościele Ewangelickim. W ścianę wmurowano oryginalny nagrobek przywieziony z cmentarza w Izmicie.
Czytaj więcej: Drewniany kościół w Kieżmarku. Kaplica Sykstyńska pod Tatrami
Spacer śladami księcia można więc zamknąć w jednym mieście: pomnik przed zamkiem, stała wystawa o rodzie Thökölych w wieży bramnej i mauzoleum, które przyciąga węgierskich turystów i wieńce. Na Słowacji Imre Thököly jest rodakiem z Kieżmarku, na Węgrzech jedną z postaci narodowego panteonu. Jego posąg stoi też na placu Bohaterów w Budapeszcie.
Pamięć o księciu przetrwała także w Turcji. W parku Seka w Izmicie działa od 2008 roku poświęcony mu dom pamięci, a na 300. rocznicę śmierci jego imię nadano jednej z tamtejszych ulic.
Jak dojechać do pomnika Imre Thökölyego w Kieżmarku?
Samochodem z Polski najwygodniej jechać przez przejście na Łysej Polanie, a dalej drogą nr 67 przez Żdziar i Spiską Białą, łącznie ok. 45 km. Z Krakowa to ok. 155 km, a z Popradu ok. 15 km. Adres do nawigacji: Hradné námestie 32, Kežmarok. Tuż obok jest parking przy zamku, według opinii kierowców płatny w dni robocze, w automacie przyjmującym monety.
Czytaj więcej: Ratusz w Kieżmarku na Słowacji. Klasycystyczna siedziba władz
Autobusem dojedziemy z Popradu i Starej Lubowli, ale przed podróżą warto sprawdzić rozkład jazdy. Z dworca kolejowego do zamku idzie się ok. 10 minut. Pomnik stoi na otwartej przestrzeni, więc można go obejrzeć o każdej porze i bez biletu. A jeśli pojawią się problemy z trafieniem na miejsce, można kliknąć w Mapy Google.
Zobacz więcej moich zdjęć z pomnika Imre Thökölyego w Kieżmarku.
Spacer główną ulicą Kieżmarku (Hradné námestie i Hlavné námestie). Można go zacząć od zamku i pomnika Imre Thökölyego w Kieżmarku.
