Ukryta wśród malowniczych krajobrazów Podlasia cerkiew w Puchłach to miejsce, które zachwyca nie tylko wyjątkową drewnianą architekturą, ale i spokojem, jaki bije z jej otoczenia. Ta niewielka, drewniana świątynia stanowi cenny zabytek kultury prawosławnej i doskonały cel krótkiej, weekendowej wycieczki. Wąska asfaltowa dróżka prowadzi do prawdziwego skarbu architektury cerkiewnej. Wisienką na torcie będzie spacer po drewnianej kładce prosto przez narwiańskie bagna.
- Cerkiew Opieki Matki Bożej w Puchłach (gmina Narew, powiat hajnowski) to drewniana świątynia z lat 1913-1918 i jedno z ważniejszych sanktuariów maryjnych prawosławnego Podlasia.
- Według legendy w XVI w. na lipie objawiła się ikona Matki Bożej, a starzec chory na opuchliznę nóg wyzdrowiał - stąd nazwa wsi.
- Odpust Pokrowy przypada 14 października, drugie święto parafialne - w drugi dzień Trójcy Świętej.
- Cerkiew jest otwarta w czasie nabożeństw; zwiedzanie poza nimi najlepiej uzgodnić telefonicznie z parafią.
- Za cerkwią są drewniana kładka i taras widokowy nad Narwią, a Puchły leżą na szlaku Krainy Otwartych Okiennic.
Drewniane perełki na tradycyjnym szlaku
Cerkiew w Puchłach widać w pełnym słońcu z daleka. Błękit ścian woła o uwagę. Ta świątynia w jakiś sposób przypomina czołówkę filmów Disneya. Jest nierealna, emanuje bajkowymi wibracjami. Ta niezwykła świątynia leży w spokojnej wiosce na uboczu. Można w niej znaleźć więcej pięknych przykładów architektury drewnianej.
Podlaskie "domy z piernika" to zabytkowe chaty drewniane z oknami wyposażonymi w malowane okiennice. Zachwycają turystów, a szczególnie pięknie jest tu latem. Na ich widok niemal każdy wyciąga aparat fotograficzny lub telefon. Cerkiew w Puchłach leży na lokalnym szlaku o nazwie "Kraina Otwartych Okiennic", do którego należą wsie Trześcianka, Puchły i Soce. W tej okolicy jest więcej miejscowości, które wyglądają jak żywy skansen.
Legenda objawienia w Puchłach
Obecna świątynia jest jednym z najpiękniejszych obiektów sakralnych doliny Narwi. Nie jest to jednak pierwsza cerkiew w tym miejscu. Powstanie pierwszej świątyni wiąże się z ludową legendą o objawieniu w XVI w. cudownej ikony Matki Boskiej Opiekuńczej. Na niewielkim wzgórzu, na którym stoi obecna cerkiew, rosła olbrzymia lipa. Pod nią w szałasie zamieszkał sędziwy starzec cierpiący na obrzęk nóg.
Kiedy pewnego dnia modlił się żarliwie pod drzewem, zobaczył na jego wierzchołku obraz Matki Bożej. Wkrótce potem wyzdrowiał. Miejsce to zwano odtąd Puchły - nazwa pochodzi od słowa "opuchli", którym określano w lokalnej gwarze m.in. obrzęknięte kończyny. Inny przekaz mówi, że ikona objawiała się wszystkim mieszkańcom wioski, proszącym o ochronę przed złym dziedzicem.
Trzy cerkwie nie przetrwały
Pierwszym znanym właścicielem wsi Puchły był Tomasz Puchłowicz, który w 1561 r. był wójtem trościanickim. Pierwsza wzmianka o cerkwi we wsi Puchły pochodzi z 1578 r. Latem 1754 r. okolicę nawiedził gwałtowny huragan, który powalił okoliczne lasy i uszkodził miejscową świątynię. W 1756 roku na miejscu cudów wzniesiono nową cerkiewkę, w której umieszczona została cenna ikona. Cerkiew ufundował ówczesny właściciel wsi pułkownik Józef Wilczewski. Sama wieś była już wtedy znanym sanktuarium, do którego ciągnęli pielgrzymi. Jednak świątynia stała w tym miejscu tylko kilkanaście lat, bo w 1771 r. spłonęła. Prawdopodobnie zniszczeniu uległa wtedy oryginalna ikona objawionej Matki Bożej. W 1773 roku na tym samym miejscu postawiono prawosławną kaplicę, przeniesioną z nadnarwiańskiego uroczyska Cerkwisko pod Rybołami.
Otoczony obecnie kultem obraz Matki Bożej powstał po 1781 r. Wskazuje na to typowy dla tego okresu typ ujęcia ikonograficznego. Na ikonie "Pokrow" widać Matkę Boską z koroną na głowie, w drapowanej sukni, stojącą na obłoku. W dolnej części przedstawienia widnieją przedstawiciele poszczególnych stanów: władca, szlachta, popi i mnisi. Ikona umieszczona była w ołtarzu kolejnej świątyni wzniesionej w tym miejscu w 1798 r., która zastąpiła kapliczkę. Trzecia cerkiew w Puchłach była wielokrotnie przebudowywana i dotrwała do 1913 roku.
Czwarta cerkiew w Puchłach
Współczesna cerkiew w Puchłach to czwarta świątynia na tym miejscu. Drewniana cerkiew wzniesiona została we wsi Puchły w latach 1913-1918. Jest centralnym miejscem sanktuarium pod wezwaniem Opieki Matki Bożej w Puchłach. Jej wystrój powstał dopiero w okresie międzywojennym. Cerkiew poważnie ucierpiała w czasie II wojny światowej. Do rejestru zabytków wpisano ją 27 lutego 2003 r.
To ośrodek szczególnego kultu Matki Bożej, do którego pielgrzymują wierni. Święta parafialne w Puchłach obchodzone są: w drugi dzień święta Trójcy Świętej (siódmy poniedziałek po Wielkanocy) oraz 14 października (Pokrowa).
Przedwieczne drzewo objawień
Lipa, na której miało miejsce cudowne objawienie ikony Matki Bożej, rośnie do dziś. W ciągu dwóch wieków z jej odrostów wyrosły nowe, potężne drzewa.
To jednak niejedyne drzewo obok tego kościoła. Wraz z okazałymi dębami sędziwe lipy tworzą na przycerkiewnym terenie całą grupę piętnastu pomników przyrody.
Krzyże z odległej przeszłości
Wokół cerkwi zobaczyć można kamienne krzyże z końca XIX w., a w zabytkowym murze cerkiewnym wybudowano rodzinny grobowiec, który jest miejscem spoczynku wieloletniego proboszcza parafii puchłowskiej Grzegorza Sosnowskiego i jego żony Leoniły. Ojciec Grzegorz objął parafię na początku 1842 r. W 1850 r. otworzył na plebanii w uroczysku Stawek (przy drodze z Puchłów do Trześcianki) pierwszą w parafii i okolicy szkółkę dla chłopskich dzieci, utrzymywaną z własnych pieniędzy. Jego syn, ojciec Flor Sosnowski, doprowadził w 1887 r. do otwarcia w parafii szkoły, w której uczono także rolnictwa i rzemiosła. Budynek szkoły w Stawku spłonął w 1906 r. Dziś po czasach dawnej świetności zespołu szkół w uroczysku Stawek nie pozostał żaden ślad, nawet w urzędowym nazewnictwie.
W 1845 roku w Puchłach było czternaście domów. Właścicielem wsi był Roman Kaluchiewicz, który miał sto dziesięcin ziemi. Proboszczem był wtedy wspomniany ojciec Grzegorz Sosnowski. W 1875 r. założył on przy cerkwi bibliotekę, która w 1887 r. liczyła już 6 tysięcy woluminów.
Warto wspomnieć, że parafię regularnie nawiedzały pożary. Oprócz cerkwi, spłonęła na przykład XIX-wieczna kapliczka cmentarna, a w niej dokumenty dotyczące parafii. Doszło do tego, gdy mieszkańcy wsi wracający z wygnania zauważyli u jej szczytu pszczoły. Podczas okadzania doszło do zaprószenia ognia i pożaru. Z kapliczki pozostały kamienne schody i przekaz, że dwóch mężczyzn spotkały po tym zdarzeniu "kary". Jeden oślepł, drugi został sparaliżowany.
Zwiedzanie cerkwi w Puchłach
Czy można zwiedzać cerkiew w Puchłach? Zwiedzanie cerkwi w Puchłach jest możliwe. Cerkiew w Puchłach jest otwarta w czasie nabożeństw, które wypadają w sobotę i niedzielę o godzinie 9:00. W niektóre dni o godzinie 17:00 śpiewany jest w cerkwi akafist, czyli hymn ku czci Najświętszej Maryi Panny, zwykle wykonuje się go na stojąco. Kto ma szczęście, może na żywo posłucha.
Warto zwrócić uwagę, że wejścia do cerkwi w czasie nabożeństwa nikt nie zabroni. Jednak trzeba mieć na uwadze, że możemy się w tym czasie modlić, ale zwiedzać i zakłócać modlitwy nie wypada. Chyba, że dyskretnie uszczkniemy kilka chwil przed nabożeństwem lub po nim. Lepiej jednak otwarcie cerkwi w celu zwiedzania uzgadniać telefonicznie z proboszczem parafii, do którego w 2024 r. był podany numer tel. +48 85 681 55 27. Godziny nabożeństw mogą się zmieniać, więc warto je sprawdzić przed przyjazdem.
Czy w Puchłach jest skansen?
To pytanie często pada w wyszukiwarce. W Puchłach nie ma muzeum na wolnym powietrzu, ale sama wieś z drewnianymi domami i malowanymi okiennicami wygląda jak żywy skansen. Najlepiej widać to na krótkiej pętli po Krainie Otwartych Okiennic: Trześcianka, Soce i Puchły leżą od siebie zaledwie kilka kilometrów. Niewielki skansen działa natomiast w pobliskich Koźlikach, po drugiej stronie Narwi.
Jak dojechać do cerkwi w Puchłach?
Aby dojechać do cerkwi prawosławnej w Puchłach, która jest jedną z najpiękniejszych drewnianych cerkwi na Podlasiu i znajduje się na szlaku Krainy Otwartych Okiennic, najlepiej wybrać się samochodem. Do Puchłów prowadzi droga nr 685 Hajnówka - Zabłudów.
Cerkiew pod wezwaniem Opieki Matki Bożej znajduje się we wsi Puchły w województwie podlaskim, powiecie hajnowskim, gminie Narew. Jest usytuowana na placu ogrodzonym kamiennym murem, na zachodnim krańcu wsi, nad rzeką Narew.
Przy cerkwi jest bezpłatny parking, więc można zostawić tam samochód i zwiedzać okolicę.
Przy okazji można się przejść do kładki nad Narwią, która umożliwia przyjrzenie się narwiańskim bagnom. Po dojściu do cerkwi trzeba iść drogą po lewej stronie, a potem boczną drogą wzdłuż cerkwi, aż do drewnianej kładki i tarasu widokowego.
A jeśli przytrafią się problemy z trafieniem, można kliknąć w Mapy Google.
Zobacz więcej moich zdjęć z Puchłów (luty 2025).
