- Gdzie: Pasaż Italia stoi w podwórzu kamienicy przy ul. Nowy Świat 23/25 w Śródmieściu Warszawy, kilkaset metrów od ronda de Gaulle'a.
- Co zobaczyć: międzywojenny murowany pawilon z ośmiobocznymi świetlikami w stropie, który przetrwał II wojnę światową - pozostałość centrum rozrywki z Caffè Italia, kinem Studio i dancingiem Bodega.
- Historia: budowę pasażu rozpoczęto w 1928 roku z inicjatywy Luciany Frassati-Gawrońskiej, właścicielki posesji i siostry św. Piera Giorgia Frassatiego.
- Nowość: 7 października 2026 roku przy Nowym Świecie 25 odsłonięto tablicę ku czci Luciany Frassati-Gawrońskiej - Włoszki, która siedem razy przyjeżdżała do okupowanej Polski jako emisariuszka Rządu RP na uchodźstwie.
- Dojazd: najbliżej są przystanki Muzeum Narodowe i Foksal oraz stacja Warszawa Powiśle; okolica leży w strefie płatnego parkowania.
Historyczny pawilon pasażu "Italia"
W podwórku kamienicy przy Nowym Świecie 23/25 zobaczymy trochę po lewej stronie długi, wysoki pawilon, ciągnący się przez podwórze. To dawny pasaż Italia. Pierwsze plany budowy pojawiły się po 1926 roku, gdy nieruchomość stała się własnością Luciany Frassati-Gawrońskiej, działaczki społecznej i konspiracyjnej. Była ona córką właściciela włoskiego dziennika "La Stampa", żoną polskiego arystokraty i dyplomaty Jana Gawrońskiego, ostatniego przedwojennego posła RP w Wiedniu oraz matką włoskiego dziennikarza, polityka i posła do Parlamentu Europejskiego - Jasia Gawrońskiego.Caffè Italia, kino Studio i dancing Bodega. Rozrywkowe serce Nowego Światu
Zanim powstał pasaż, posesja przy Nowym Świecie 23/25 miała już barwną historię. Około 1914 roku kupił ją szwajcarski cukiernik Giovanni Giacomo Lardelli, który po 1918 roku na krótko otworzył tu sklep cukierniczy, ale kawiarnię ostatecznie uruchomił przy ul. Polnej. W 1923 roku właścicielem został Władysław Kościelski - poeta, tłumacz i wydawca, który pod numerem 23 urządził wytworną księgarnię Instytutu Wydawniczego "Biblioteka Polska", otwartą w 1924 roku. Wydawał książki tak piękne i kosztowne, że firma szybko popadła w kłopoty i dom trzeba było sprzedać.
Nieruchomość kupił Alfredo Frassati. Zmuszony przez reżim Mussoliniego do sprzedaży "La Stampy" Giovanniemu Agnellemu, założycielowi Fiata, część pieniędzy ulokował w Polsce - na nazwisko córki. Transakcję zawarto w maju 1926 roku, a cena wyniosła 87 tysięcy dolarów. W empirowej sali dawnej księgarni dwaj Włosi otworzyli Caffè Italia, a gdy interes się rozkręcił, namówili właścicielkę na rozbudowę w głąb podwórza.
W połowie 1928 roku ruszyła budowa kilkupiętrowego budynku przeznaczonego na hotel oraz parterowego Pasażu Italia ze świetlikami zamiast okien.
Kawiarnia miała egzotyczne wnętrza - salę mauretańską, a także pomieszczenia w duchu gotyku i sztuki bizantyjskiej. W kompleksie działało kino Studio, w którym wyświetlano filmy niemieckiej wytwórni UFA, oraz dancing Bodega, czynny od 23 do 5 rano i prowadzony przez Henryka M. Fukiera, właściciela słynnej winiarni na Rynku Starego Miasta. W 1934 roku tygodnik "Światowid" z przekąsem odnotowywał, że "Italia" zapełnia się już przed południem, choć reszta świata pracuje wtedy na chleb, a w Bodedze hiszpańskie wina są słodkie, ale ceny słone. W połowie lat 30. lokal przejęła Jadwiga Dmochowska jako Caffè Milano, a później działała tu kawiarnia "Swann" - nazwana na cześć bohatera "W poszukiwaniu straconego czasu" Marcela Prousta, z przyćmionym światłem i wygodnymi fotelami dla estetów i zakochanych, jak opisywał ją varsavianista Jarosław Zieliński.
Tablica Luciany Frassati-Gawrońskiej na Nowym Świecie 25
Od 7 października 2026 roku o kobiecie, której Warszawa zawdzięcza Pasaż Italia, przypomina tablica pamiątkowa przy ul. Nowy Świat 25. Odsłonięto ją w 19. rocznicę śmierci Luciany Frassati-Gawrońskiej, w miejscu, z którym jej rodzina związana jest od blisko stu lat. W uroczystości wzięli udział m.in. ambasador Włoch w Polsce Luca Franchetti Pardo, nuncjusz apostolski w Polsce abp Antonio Guido Filipazzi, członkowie rodziny Gawrońskich, Beata Prądzyńska z Ministerstwa Spraw Zagranicznych oraz Marcin Święcicki, były prezydent Warszawy. Ambasador mówił, że takie postacie trzeba pokazywać kolejnym pokoleniom jako dowód, że przyjaźń między narodami budują konkretni ludzie, a Święcicki nazwał bohaterkę osobą nadzwyczajną i wyjątkowo zasłużoną dla Polski.
Czytaj więcej: Mural Kory Jackowskiej. Żyjące malowidło na Nowym Świecie w Warszawie
Kim była Luciana Frassati-Gawrońska? Urodziła się 18 sierpnia 1902 roku w Pollone w Piemoncie, jako córka Alfreda Frassatiego, współwłaściciela i dyrektora turyńskiej "La Stampy", senatora i dyplomaty, oraz malarki Adelaide Ametis. Była młodszą siostrą Piera Giorgia Frassatiego - studenta, społecznika i zapalonego wspinacza, który zmarł w 1925 roku, mając zaledwie 24 lata. Jan Paweł II beatyfikował go w 1990 roku, a 7 września 2025 roku papież Leon XIV ogłosił go świętym. Luciana ukończyła prawo na Uniwersytecie Turyńskim, a w styczniu 1925 roku w Turynie wyszła za Jana Gawrońskiego. Poznała go w Berlinie, gdzie jej ojciec był ambasadorem Włoch, a Gawroński sekretarzem polskiego poselstwa.
Włoszka, która ratowała Polaków
Gdy wybuchła II wojna światowa, Gawrońscy opuścili Polskę przez Rumunię. Luciana nie zamierzała jednak patrzeć na wojnę z daleka. Korzystając z włoskiego paszportu, między listopadem 1939 a grudniem 1942 roku siedem razy przyjeżdżała do okupowanej Polski, działając jako emisariuszka Rządu RP na uchodźstwie. Przewoziła korespondencję, informacje i pieniądze dla podziemia (raz walizkę z niemal milionem złotych), a w drugą stronę - meldunki i dokumenty o zbrodniach okupanta. W Wigilię 1939 roku wywiozła z Warszawy żonę generała Władysława Sikorskiego, która podróżowała z fałszywymi papierami jako opiekunka jej dzieci. Według zgodnych relacji pomogła wyrwać z rąk gestapo około stu osób, m.in. więźniów z al. Szucha. Rozmawiała osobiście z Benito Mussolinim, wstawiając się za profesorami Uniwersytetu Jagiellońskiego aresztowanymi w ramach Sonderaktion Krakau - włoskie interwencje były jednym z głosów, które przyczyniły się do zwolnienia części uczonych. Dzięki jej wstawiennictwu wyszedł też na wolność Bolesław Piasecki, współtwórca Obozu Narodowo-Radykalnego, a po wojnie prezes Stowarzyszenia PAX.
Czytaj więcej: Kobietom Powstania Warszawskiego. Wzruszający pomnik w stolicy
Wojna dotknęła ją także osobiście. Jej willę w Alejach Ujazdowskich 23 Niemcy zajęli na siedzibę dowódcy szwadronów ochronnych i policji dystryktu warszawskiego - to właśnie w jej pobliżu 1 lutego 1944 roku żołnierze AK przeprowadzili udany zamach na Franza Kutscherę. W 1942 roku Luciana na własne oczy zobaczyła, jak żołnierze Wehrmachtu wynoszą z Caffè Italia na Nowym Świecie stoły bilardowe najemców. Sprowadziła znajomego niemieckiego oficera, który uznał to za bezprawie, i meble wróciły na miejsce. Gdy Niemcy coraz baczniej się jej przyglądali, przed aresztowaniem we Włoszech ukrywała się m.in. w polskiej ambasadzie przy Watykanie. Wojenne przeżycia opisała we wspomnieniach "Przeznaczenie nie omija Warszawy" (wyd. włoskie Bolonia 1949, polskie 2003).
Po wojnie poświęciła się sprawie brata: zebrała świadectwa o jego życiu, a w 1977 roku jej interwencja u Pawła VI pomogła wznowić proces beatyfikacyjny. W 1989 roku Jan Paweł II modlił się przy grobie Piera Giorgia w Pollone i spotkał się tam z Lucianą. W 1993 roku z rąk prezydenta Lecha Wałęsy otrzymała Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej. Zmarła 7 października 2007 roku w Pollone, w wieku 105 lat. Tablica na Nowym Świecie nie jest jedynym jej śladem w Polsce - od 2022 roku upamiętnia ją także tablica w krużgankach kościoła św. Antoniego z Padwy przy ul. Senatorskiej w Warszawie, a jej imię nosi jedna z ulic na krakowskich Dębnikach.
Losy rodzinnego majątku na Nowym Świecie
Frontowe kamienice zniszczono w Powstaniu Warszawskim, a przy odbudowie mocno zmieniono wygląd numeru 23. Kilkupiętrowy budynek w głębi posesji i Pasaż Italia przetrwały, ale po wojnie wszystkie warszawskie nieruchomości Luciany przejęto i znacjonalizowano na podstawie dekretu Bieruta. Po 1989 roku Luciana i jej córka Wanda zaczęły starania o odzyskanie majątku. Wanda Gawrońska, która w czasach PRL organizowała pomoc dla polskich intelektualistów i opozycjonistów, a w 2014 roku otrzymała Order Odrodzenia Polski.
Czytaj więcej: Pomnik Kopernika w Warszawie. Czym jest astrolabium?
W 2005 roku Wanda Gawrońska założyła Fundację "Frassati". Według fundacji miasto zwróciło część nieruchomości, m.in. w 2000 roku kamienicę przy Nowym Świecie 25, a później budynek przy Nowym Świecie 21C, w którym działa dziś klub Niebo. Stan prawny kompleksu wciąż nie jest jednak w pełni uregulowany - sprawami nieruchomości zajmuje się Komisja Weryfikacyjna, a postępowanie dotyczące działki przy Nowym Świecie 23 ma potrwać co najmniej do 16 listopada 2026 roku. Do czasu rozstrzygnięć Pasaż Italia czeka na rewitalizację.
Jak dojechać do pawilonu Pasaż Italia w Warszawie?
Jaka jest trasa do pawilonu Pasaż Italia w Warszawie? Jaki jest dojazd do pawilonu Pasaż Italia w Warszawie? Pasaż Italia znajduje się na tyłach kamienic przy ul. Nowy Świat 23/25 w Warszawie, w samym sercu Śródmieścia, zaledwie kilkaset metrów od ronda Charles'a de Gaulle'a i ulicy Smolnej. To jedna z najlepiej skomunikowanych części stolicy. Najbliżej położone są przystanki Muzeum Narodowe oraz Foksal, oddalone o około 2-5 minut spaceru. Zatrzymują się tu liczne autobusy, m.in. linie 111, 116, 117, 127, 128, 131, 158, 171, 175, 180, 503, 507, 517 i 521, a także tramwaje linii 7, 9, 22 i 25. Osoby podróżujące pociągiem mogą wysiąść na stacji Warszawa Powiśle, skąd dojście zajmuje około 8 minut. Najbliższą stacją metra jest Centrum (linia M1), oddalona o około 10 minut spacerem.Zobacz więcej moich zdjęć Pasażu Italia w Warszawie. Miejsce jest specyficzne, pokrywa je wiele warstw graffiti, co chwilę zakrywają je nowe.
