Hrad Vršatec czyli zamek Vršatec to jeden z wielu zamków w regionie trenczyńskim. Nieopodal Trenczyna znajdziemy liczne warownie, których wspólną cechą jest to, że w przeszłości uchodziły za niezdobyte. Zwykle zbudowane na strzelistych, stromych skałach. Niektóre do dziś górują nad całą okolicą i są z daleka widoczne. Część do naszych czasów przetrwała w dobrej formie, jednak historia pokazuje, że nawet najbardziej ufortyfikowane mogły dawać iluzoryczną gwarancję bezpieczeństwa. Tak stało się z zamkiem Vršatec. Co dokładnie się wydarzyło?
Zamek Vršatec - niedostępna strażnica na skałach
Hrad Vršatec należy do najwyżej położonych zamków na Słowacji i jest podręcznikowym przykładem średniowiecznej fortecy wzniesionej na niedostępnych wapiennych skałach. Noszą one nazwę słowacką Vršatske bradła. Dziś zamek jest w remoncie, wolontariusze zabiegają o pieniądze i starają się podnieść go z całkowitej ruiny. W XIII wieku zamek pełnił funkcję strażniczą, zabezpieczając północno-zachodnie granice Węgier. Wzgórze zamkowe jest niedostępne z trzech stron, a poszczególne części kompleksu dzielą znaczne różnice wysokości, co samo w sobie już stanowiło znakomity naturalny system obronny.
Czytaj więcej: SYmboliczny cmentarz ludzi gór w Wąwozie Manińskim
Pierwsza wzmianka o zamku Vršatec pochodzi z 1244 roku - opisywano go wtedy jako prostą budowlę, powstałą jeszcze przed najazdem Tatarów. W XIV wieku właścicielem warowni był Matúš Čák Trenčiansky, a później zamek zmieniał właścicieli wielokrotnie: w 1392 roku należał do słynnego polskiego wielmoży Stibora ze Stiboríc, właściciela zamku Beckov, a potem kolejno do królowej Barbary i królowej Elżbiety. Przez około sto lat władał nim ród Slopnajów, który zaczął podpisywać się nazwiskiem Vršatský.
Życie na zamku Vršatec i jego mieszkańcy
Nieźle zachowany inwentarz z 1574 roku, z czasów gdy właścicielem był hrabia František Jakušič, daje dość dokładny obraz funkcjonowania twierdzy. Wyposażenie zbrojne obejmowało 15 dział, 41 muszkietów i półtora funta prochu, a strażnicę nad bramą uzbrojono w 8 kopii. Zamek miał własną piekarnię, młyn i browar, a w podziemiach mieściły się rozległe piwnice na wino. W stajniach trzymano 30 koni, dwa powozy pańskie i jeden zaprzęg - a do tego, co ciekawe, parę oswojonych wilków i dwa wilczęta.
Czytaj więcej: Via ferrata i Vršatské Skály - żelazne drogi w Białych Karpatach
Hierarchia służby była wyraźnie rozpisana w księgach płac: prowizor (zarządca) otrzymywał kwartalnie 36 złotych dukatów, jego zastępca 10, kasztelan - 7, strażnicy po 9, a drabowie po 3 dukaty. Drab było to pieszy żołnierz zaciężny, "szeregowy" woj, a zatem średniowieczny wojownik. Poza nimi na zamku pracowali strażnicy dolnej bramy oraz dwaj piwowarzy - to pełny obraz typowej, samowystarczalnej społeczności zamkowej.
Oblężenia i koniec twierdzy Vršatec
W 1663 roku, gdy dziesięciotysięczna armia turecka najechała dolinę Wagu, zamek Vršatec dał bezpieczne schronienie właścicielom i okolicznej szlachcie - Turcy jednak nie odważyli się go zaatakować. Podczas tego przemarszu na zamku ukrywał się także palatyn František Wesselényi ze swoim orszakiem. Inaczej potraktowali twierdzę powstańcy Imricha Thökölyego, którzy zamek podpalili zamiast szukać w nim schronienia.
Czytaj więcej: Zamek Beckov i niezwykły polski wątek w historii
Ostatni ślad dramatycznej historii Vršatca przypada na powstanie Fraciszka II Rákócziego, antyhabsburska insurekcja na Węgrzech w latach 1703-1711. Na samym początku z rebelii, w 1703 roku, ponownie skryła się tam szlachta wierna królowi. Wojska Rákócziego oblegały bezlitośnie zamek Vršatec, aż w końcu doszło do dobrowolnej kapitulacji, a władzę nad twierdzą przejął stronnik powstańca, Mikuláš Madočáni. Po bitwie pod Trenczynem, na początku sierpnia 1708 roku, zamek zaatakowały wojska cesarskie. Już po kilku dniach, z powodu złych warunków obronnych i braku zapasów, Madočáni poddał twierdzę w zamian za gwarancję bezpiecznego odejścia. Cesarscy żołnierze podminowali wówczas budynki i wysadzili Hrad Vršatec w powietrze, by zamek nigdy więcej nie mógł stać się twierdzą w rękach powstańców - i to był faktyczny koniec zamku Vršatec.
Jak dojechać do Zamek Vršatec w Skałach Vršateckich?
Dojazd z Trenczyna (Trenčín) do zamku Vršatec we Vršatskich Skałach jest niezwykle prosty i zajmuje około 30–35 minut samochodem (dystans wynosi niespełna 37 km). Najwygodniejsza trasa prowadzi wzdłuż doliny Wagu trasą E50/E75 (droga nr 61) na północny zachód w kierunku Dubnicy nad Váhom oraz Ilavy. Po dotarciu do Ilavy należy zjechać z głównej drogi i skierować się na drogę regionalną prowadzącą w stronę miejscowości Pruské. Przejazd przez most na Wagu prowadzi bezpośrednio do centrum Pruskégo, stanowiącego kluczowy punkt orientacyjny przed ostatnim, najefektowniejszym odcinkiem trasy.
Czytaj więcej: Zamek Orawski i Oravský Podzámok
W miejscowości Pruské skręcamy zgodnie z drogowskazami na Vršatské Podhradie, skąd rozpoczyna się kręta, ale bardzo malownicza droga wznosząca się wprost w serce Białych Karpat. Asfaltowa szosa prowadzi malowniczymi serpentynami wśród spektakularnych, wapiennych formacji skalnych Vršatskich Skál. Mijamy Vršatske Podhradie, przekraczamy przełęcz i w dole u stóp wzgórza, na którym wznoszą się ruiny zamku Vršatec parkujemy na łatwo dostępnym parkingu bezpośrednio przy nowym hotelu wellnes w Białych Karpatach. Trzeba za niego zapłacić, można to zrobić w parkomacie. Trasa z Trenczyna do zamku Vršatec jest niezwykle malownicza, najpiękniej jest na samym końcu, kiedy tuż obok mamy wapienne zerwy. A jeśli przytrafią się problemy z trafieniem, można kliknąć w Mapy Google. A jeśli przytrafią się problemy z trafieniem, można kliknąć w Mapy Google.
Zobacz więcej moich zdjęć z wycieczki do zamku Vršatec z 3 września 2026 roku.
