Rzeźba "Samotność" w Warszawie. Z czego wykonano "Trzy cienie"?

18 października 2021 · Zmienione:

Spacerując po parku Traugutta przy stołecznej Wisłostradzie, natknęliśmy się na trzy wysokie figury stojące na trawniku. To rzeźba "Samotność". Są tam "Trzy cienie": dwie postacie stoją bliżej siebie, jedna jest nieco odsunięta. Rzeźby robią kolosalne wrażenie. Ich megalityczny rozmiar sprawia, że są odrealnione, jakby nie z tego świata. Budzą także refleksję, myśli nagle zaczynają krążyć wokół niebłahych tematów.

Rzeźba "Samotność" Zofii Woźnej w Parku Traugutta w Warszawie
  1. Gdzie: Park im. Romualda Traugutta w Warszawie, od strony Wisłostrady, kilka minut spacerem od Mostu Gdańskiego.
  2. Co: "Samotność", nazywana też "Trzy cienie" - trzy wysokie, smukłe postaci bez rysów twarzy; w parku stoją od 1965 roku.
  3. Z czego: z ciemnych, sjenitowych kolumn bramy pałacu Kronenberga, spalonego we wrześniu 1939 roku i rozebranego w latach 1960-1962.
  4. Kto: Zofia Woźna, właściwie Bala Leser (1897-1984) - krakowska rzeźbiarka żydowskiego pochodzenia, która przetrwała wojnę pod cudzym nazwiskiem.
  5. Dla kogo: wstęp wolny; dobry przystanek na spacerze po Nowym Mieście, okolicach Cytadeli i Mostu Gdańskiego.

Z czego wykonano "Samotność"? Kolumny pałacu Kronenberga

"Przejmująca rzeźba o niesamowitej sile przekazu" - jak pisze o niej internauta - jest dziełem Zofii Woźnej, która w 1961 roku wykonała ją z trzech kolumn spalonego we wrześniu 1939 roku pałacu Kronenberga. Stał on przed wojną u zbiegu ulicy Królewskiej i placu Małachowskiego.

Kolumny były z sjenitu - twardej, ciemnoszarej, miejscami niemal czarnej skały, bliskiej krewnej granitu. Tworzyły bramę wjazdową do rezydencji bankiera Leopolda Kronenberga, wzniesionej w latach 1868-1871. Wypalone ruiny pałacu stały jeszcze ponad 20 lat po wojnie, a ostatecznie rozebrano je w latach 1960-1962; dziś w tym miejscu stoi hotel Sofitel Warsaw Victoria. Ciemny kamień sprawia, że postaci wyglądają, jakby były osmalone - trudno o bardziej wymowną pamiątkę po spalonym pałacu.

Czytaj więcej: Pomnik Prezydentów Wielkiej Warszawy. Takich włodarzy miała stolica

Przez to symbolika monumentu nabiera konkretnego wymiaru i odniesienia. Zresztą tę tajemnicę, opuszczenie, bezmiar smutku czuje się od pierwszego momentu. Pomnik stoi pomiędzy wysokimi, strzelistymi topolami białymi, których listowie na wietrze niepokojąco szeleści. Choć miejsce jest spokojne, czuje się w nim silne wibracje znaczeń.

"Samotność". Trzy cienie to cierpienie

W 1965 roku rzeźbę ustawiono w Parku im. Romualda Traugutta w Warszawie. Patron parku nie jest przypadkowy: właśnie tu, u stóp Cytadeli, 5 sierpnia 1864 roku carskie władze straciły Romualda Traugutta, przywódcę powstania styczniowego, wraz z czterema członkami Rządu Narodowego. Sam park urządzono w latach 1925-1929, a w jego granicach znajduje się także Fort Traugutta.

Artystka tworzyła popiersia i rzeźby figuralne, a także kompozycje o charakterze pomnikowym. Zajmowała się także malarstwem, tworzyła m.in. portrety. Większość jej prac znajduje się w Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku niedaleko Radomia - trafiła tam także inna wersja "Samotności", bo artystka wyrzeźbiła kilka takich grup. Jej "Skrzypaczkę" z 1961 roku można z kolei oglądać w Muzeum Narodowym w Krakowie. Zwiedzanie Polski, podróże po Polsce, to właśnie taki "szpiegowski" serial. Można jeździć od miejsca do miejsca i szukać między nimi wspólnych ogniw.

Czytaj więcej: Kopiec Powstania Warszawskiego. Symbol oporu stolicy

"Samotność" Zofii Woźnej - refleksja nad ludzkim losem

Jak zauważa Dagmara Budzbon-Szymańska w książce "Rzeźbiarki", warszawska "Samotność" należy do większego cyklu "Morze", powstałego w latach 60. XX wieku. Moje zdjęcie "Samotności" z tego wpisu ilustruje w tej książce rozdział o Zofii Woźnej. Autorka zwraca uwagę na charakterystyczne, wydłużone sylwetki, przywodzące na myśl starożytne figurki wotywne wkładane zmarłym do grobów oraz rzeźby szwajcarskiego artysty Alberta Giacomettiego. W jej interpretacji praca Zofii Woźnej może być odczytywana jako "forma medytacji" nad ludzkim losem i miejscem człowieka w świecie.

Czytaj więcej: Pomnik Powstania Warszawskiego. Dlaczego trzeba odwiedzić Plac Krasińskich?

To spojrzenie pozwala dostrzec w trzech nieruchomych postaciach coś więcej niż tylko symbol osamotnienia. Rzeźba staje się punktem wyjścia do refleksji nad przemijaniem, ludzkimi doświadczeniami i tym, co łączy, a zarazem oddziela nas od innych. Rozdział o rzeźbiarce otwiera wers: "Pomnisz, że człowiek każdy to świat". Być może właśnie dlatego "Samotność" tak silnie oddziałuje na odbiorców - nie narzuca jednej interpretacji, lecz pozostawia przestrzeń na własne myśli i emocje.

Zofia Woźna, czyli Bala Leser - niezwykła historia rzeźbiarki

Zofia Woźna, a właściwie Bala Leser (1897-1984), była rzeźbiarką i malarką żydowskiego pochodzenia. Urodziła się 16 października 1897 roku w Krakowie jako Beile Breindel Leser, córka Markusa Lesera i Sary z domu Strücker. Należała do pierwszych studentek krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, która otworzyła się dla kobiet pod koniec 1918 roku. Studiowała malarstwo u Wojciecha Weissa, Józefa Pankiewicza, Fryderyka Pautscha i Felicjana Szczęsnego Kowarskiego, absolutorium uzyskała w 1934 roku. Później uczyła się także w Paryżu.

Po wybuchu wojny - podobnie jak inni krakowscy artyści, m.in. Maria Jarema i Henryk Wiciński - z Krakowa uciekła do Lwowa, gdzie działała w kooperatywie "Chudożnik". Jej ojciec i bracia trafili do krakowskiego getta; przeżył tylko brat Chaim, który po wojnie wyemigrował do Hajfy. Gdy w 1941 roku Lwów zajęli Niemcy, Bala Leser została po aryjskiej stronie. Uratował ją dowód niedawno zmarłej Zofii Woźnej z Beska, urodzonej 31 października 1911 roku. Na papierze artystka odmłodniała o 14 lat. Do prawdziwej tożsamości nigdy otwarcie nie wróciła - ani w wywiadach, ani w prywatnych rozmowach. Pytana o czas wojny, odpowiadała podobno krótko: "Nie pamiętam".

Czytaj więcej: Głowa Mitoraja na Rynku Głównym w Krakowie

Po wyzwoleniu trafiła do Lublina - w grudniu 1944 roku pokazała tam prace na wystawie "Polonia" - a wiosną 1945 roku przeniosła się do Warszawy, gdzie jak wielu artystów pracowała przy odbudowie stolicy. Równolegle tworzyła kameralne rzeźby, stopniowo odchodząc w nich od realizmu. Jej rzeźby wyróżniają się uproszczoną formą, oszczędnością środków wyrazu i charakterystycznymi, wydłużonymi sylwetkami. Sięgała po tradycyjne materiały - gips, brąz, beton, kamień - i po archaiczne wzory, od sztuki starożytnego Egiptu po średniowiecze. Szczyt jej kariery przypadł na lata 60.: w 1963 roku miała duże wystawy w warszawskiej Zachęcie i w BWA w Sopocie, a w 1964 roku piętnaście jej rzeźb, obok grafik i rysunków Tadeusza Kulisiewicza, reprezentowało Polskę na Biennale Sztuki w Wenecji. Pokazała tam m.in. kompozycje z cyklu "Pamięci Janusza Korczaka".

Mało kto wie, że rzeźbiarka pisała też wiersze - krótkie, egzystencjalne, oszczędne w formie jak jej rzeźby. Jej archiwum, razem z całą poezją, przechowuje Orońsko.

Zmarła 14 maja 1984 roku w Warszawie i spoczęła na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach - pod nazwiskiem Zofia Woźna. Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku wydało niedawno pierwszą obszerną monografię artystki: "Bala Leser | Zofia Woźna. Pradźwięki w horyzontach ciszy". Dopiero późniejsze badania pozwoliły w pełni połączyć dwie biografie jednej kobiety. Życie artystki pokazuje, jak skomplikowane mogą być związki między biografią, pamięcią i sztuką.

Rzeźba "Samotność". Jak dojechać?

Jak dojechać do Parku Traugutta w Warszawie? Samochód zostawiliśmy na ul. Wójtowskiej, na tyłach Państwowej Wytwórni Papierów Wartościowych na Nowym Mieście w Warszawie. Można też stanąć na ul. Konwiktorskiej. Komunikacją miejską najwygodniej dojechać tramwajem na Most Gdański albo na przykład autobusem linii 178 na Konwiktorską.

Czytaj więcej: Fragment muru getta w Warszawie. To za nim była otchłań

Przecinając Park Traugutta i schodząc w kierunku północno-wschodnim na ukos w stronę Wisły, wkrótce natkniemy się na rzeźbę obok wielkich topoli białych. Przy okazji można się przejść na malowniczy Most Gdański, który jest dwa kroki stąd. A jeśli przytrafią się problemy z trafieniem, można kliknąć w Mapy Google.

Zobacz więcej moich zdjęć rzeźby "Samotność" Zofii Woźnej w Parku Traugutta w Warszawie.


Zdjęcie z wycieczki do rzeźby "Samotność" w Parku Traugutta w Warszawie

Zdjęcie z wycieczki do rzeźby "Samotność" w Parku Traugutta w Warszawie

Zdjęcie z wycieczki do rzeźby "Samotność" w Parku Traugutta w Warszawie

Zdjęcie z wycieczki do rzeźby "Samotność" w Parku Traugutta w Warszawie

Zdjęcie z wycieczki do rzeźby "Samotność" w Parku Traugutta w Warszawie

Zdjęcie z wycieczki do rzeźby "Samotność" w Parku Traugutta w Warszawie

Wpis na Facebooku "Wycieczka za dychę":

Pogoda na miejscuOpen-Meteo
…Ładowanie prognozy… 
Noclegi w okolicy
Ładowanie mapy noclegów…

Mapa partnera reklamowego Stay22