Pałac zespołu "Mazowsze" w Karolinie

Karolin to muzyczna legenda. Kto nie słyszał o zespole "Mazowsze", kto nie zetknął się z tym tanecznym i muzycznym fenomenem, który bił niegdyś na świecie rekordy popularności i wciąż cieszy się atencją? Pałac Karolin jest tym miejscem, w którym w znoju i pocie narodziła się jego legenda. Pałac Karolin postanowiliśmy odwiedzić, gdy szukaliśmy miejsca na niedzielny spacer. Park, choć niewielki, to dziki. Zimą pusty, monochromatyczny, malarski. Wiosną i latem zielony, rozśpiewany, bo nie brakuje tu ptactwa. Jesienią zmienia się w paletę szalonego pejzażysty pełną pastelowych barw rozlanych z pozoru byle jak byle gdzie. Pośród drzew poutykane odnowione budynki, z uchylonych okien sączy się koncertowa muzyka.

Pałac czy nie pałac? Paradoks Karolina

Siedziba zespołu "Mazowsze" jest nazywana "pałacem". Mówi się o niej "pałac Karolin". Jest w tym ziarno prawdy, bo gmach rzeczywiście przypomina architekturę pałacową. Jednak obiekt w centrum karolińskiego parku nie był siedzibą znamienitych rodów. Osada Karolin nazywana także Kolonią Karolin lub Daczą Karolin, położona w południowej części Otrębus w latach 1875-1902 należała do rodziny Bobrowskich. Sama zaś nazwa Karolin pochodzi od imienia żony właściciela posiadłości Feliksa Bobrowskiego - Karoliny. Po jego śmierci w 1902 roku Karolina Bobrowska przekazała grunt w formie darowizny Towarzystwo Pomocy Lekarskiej i Opieki nad Umysłowo i Nerwowo Chorymi, które podjęło decyzję o budowie sanatorium "dla niezamożnych i nerwowo chorych". Przy wsparciu Karoliny Bobrowskiej, wdowy po darczyńcy, od której imienia całe założenie wzięło nazwę, budowa rozpoczęła się w 1909 roku. Projekt gmachu głównego oraz domku dla lekarza wyszedł spod ręki architekta Czesława Domaniewskiego. Całość została ukończona w 1911 roku.

Czytaj więcej: Dąb Mieszko w Warszawie

Sanatorium funkcjonowało do wybuchu pierwszej wojny światowej. W budynkach powstał niemiecki szpital wojenny. Po pierwszej wojnie światowej okazało się, że brak jest funduszy na prowadzenie sanatorium. W 1923 r. towarzystwo oddało majątek w dzierżawę na pięć lat Warszawskiemu Towarzystwu Dobroczynnościci, które założyło tam dom dla 120 sierot z Rosji. 14 lutego 1932 roku po remoncie podupadłego obiektu ponownie otwarto w Karolinie sanatorum, którego dyrektorem był dr Wacław Knoff. Obok leczenia przyjmowano także wczasowiczów. Dość szybko Karolin zyskał renomę ekskluzywnego ośrodka wypoczynkowo-leczniczego, który zaczął gościć m.in. artystów i literatów. Przed wybuchem drugiej wojny światowej bywała tam z przyjaciółmi Mira Zimińska - aktorka, gwiazda filmu i kabaretu. W 1941 roku Mira Zimińska wspólnie z doktorem Knoffem za zgodą włądz niemieckich otworzyła w Karolinie dom dla pisarzy z Warszawy. Okupację "pałac" przetrwał w opłakanym stanie.

Powojenna historia Karolina

Po drugiej wojnie światowej, gdy w 1947 roku zostało rozwiązane Towarzystwo Pomocy Lekarskiej i Opieki nad Umysłowo i Nerwowo Chorymi, w Karolinie miał powstać szpital lub sanatorium dla państwowych oficjeli. Gdy jednak zrodził się pomysł założenia zespołu ludowego, którego utworzeniem mieli się zająć Mira Zimińska - aktorka teatralna i filmowa i Tadeusz Sygietyński - kompozytor i dyrygent, Mira Zimińska wybrała na jego lokalizację Karolin, który był jej doskonale znany.

Czytaj więcej: Pomnik Jana Zachwatowicza w Warszawie

Zespół taneczny powstał w 1948 roku. Obiekt został zaś przekazany Państwemu Zespołowi Ludowemu Pieśni i Tańca "Mazowsze" w 1949 roku, kiedy to rozpoczął oficjalnie działalność. Jeszcze z końcem 1948 roku zaczęli się tam gromadzić pierwsi adepci szkoły, bo tak też trzeba nazwać tę inicjatywę. W Karolinie rozpoczęły się pierwsze zajęcia taneczne, choreograficzne oraz występy grupy. Misja założycieli jest realizowana do dziś. W repertuarze "Mazowsza" są pieśni i tańce z 42 regionów folklorystycznych całej Polski. Tancerze wychodzą na scenę w strojach, które projektowała Mira Zimińska-Sygietyńska, bazujących na oryginalnych strojach ludowych. "Mazowsze" to ponad 7000 koncertów dla 23 milionów widzów w 50 krajach świata. O "Mazowszu" mówi się, że jest "ambasadorem kultury polskiej".

Miejsce pracy i nauki

Od 1948 roku, kiedy to Tadeusz Sygietyński i Mira Zimińska-Sygietyńska założyli zespół "Mazowsze" Karolin stał się miejscem pracy i nauki, ale przede wszystkim domem dla przyjeżdżającej z całej Polski młodzieży. W pierwszych latach działalności w głównym budynku mieściły się sale do ćwiczeń i sypialnie. "Pałac" był i domem, i - jednocześnie - szkołą. Na parterze pałacu mieszkali chłopcy. Na piętrze - dziewczęta. W pierwszym roku działalności młodych artystów było około stu, a kadra i administracja liczyła już około czterdzieści osób. Zajęcia z teorii muzyki, lekcje śpiewu i nauka przedmiotów ogólnokształcących odbywały się w pięciu salach lekcyjnych. Taniec ludowy ćwiczono na parterze i w holu dopóki w latach 1950-1951 nie zostały dobudowane tak zwane baraki z salami prób. Grę na instrumentach młodzież ćwiczyła w... sypialniach. W pałacu powstała także świetlica, w której prowadzone były zajęcia z haftu, wycinanek, malowania na szkle i inne. Na parterze pałacu mieściła się także kancelaria, zlokalizowana obok głównego wejścia. Kuchnia, stołówka i kotłownia mieściły się w suterenie.

Czytaj więcej: Pałac Paca w Dowspudzie

Pierwsze pamiątki z działalności, w tym z wyjazdów, zaczęto gromadzić w zabudowanych loggiach parteru i piętra. Gdy w 2009 roku została nieopodal otwarta sala widowiskowa z garderobami i salami do prób pałac zmienił swoją funkcję. Stał się siedzibą biur zespołu i muzeum z ekspozycją zbiorów oraz wystawą o historii "Mazowsza". Znajdziemy tam Izby Pamięci i wnętrza upamiętniające założycieli "Mazowsza". Jest tam pokój Tadeusza Sygietyńskiego oraz gabinet Miry Zimińskiej-Sygietyńskiej. Znajdziemy też sale poświęcone innym artystom. Jest nieduża wystawa polskiej sztuki ludowej oraz pamiątki przywiezione przez zespół z tournees na całym świecie. Warto zobaczyć kolekcję kostiumów scenicznych, rekwizytów oraz instrumentów. W 2017 roku został rozpoczęty unijny projekt modernizacji pałacu. Obecnie pałac i obiekty na terenie Karolina są od 2020 roku odnowione, a teren jest uporządkowany. Od 1999 r. "Mazowsze" jest instytucją kultury Sejmiku Województwa Mazowieckiego.

Zakątek Miry Zimińskiej-Sygietyńskiej

Zakątek Miry Zimińskiej-Sygietyńskiej to niewielki placyk na skraju parku na lewo od głównego wejścia do pałacu w Karolinie. Niegdyś otoczony krzewami i kwiatami był ulubionym miejscem odpoczynku Miry Zimińskiej-Sygietyńskiej. Spędzała tam wolne chwile, przyjmowała gości, piła kawę, słuchając prób, odbywających się w barakach. Po śmierci Tadeusza Sygietyńskiego zmarłego w 1955 roku, Karolin stał się drugim domem Miry Zimińskiej-Sygietyńskiej, która objęła stanowisko dyrektora "Mazowsza".

Czytaj więcej: Muzeum Rolnictwa w Ciechanowcu

Codziennie o godz. 9 rano czarna wołga przywoziła ją z mieszkania na Krakowskim Przedmieściu w Warszawie. Późnym wieczorem po wielu godzinach pracy jechała z powrotem. W Zakątku Miry Zimińskiej-Sygietyńskiej była dla niej ustawiona ogrodowa ławka-huśtawka, stolik kawowy i kilka krzeseł. Mira Zimińska-Sygietyńska uwielbiała odpoczywać wśród zieleni. Spacrowała po alejkach tutejszego parku ze swoją suczką Gizelą. Siedem betonowych "miśków", które w czasach PRL służyły w wielu miastach za śmietniki, podarowało jej w latach 70. XX wieku miasto Rzeszów. Tutaj, w jej ulubionym miejscu, stały się kwietnikami. Wydawało się, jakby niedźwiadki trzymały dla niej naręcza kwiatów.

Letnia scena w Karolinie

W parku otaczającym pałac w Karolinie łatwo znaleźć miejsce, w którym niegdyś znajdowała się scena letnia. Funkcjonowała w latach 1950-1960. Zbudowana była na planie prostokąta, na podmurówce wyłożonej kamieniem. Nie miała jednak widowni i dlatego na koncerty znoszono z baraków krzesła i praktykable - składane zapasowe siedzenia bez oparcia. Wokół sceny letniej stały kwietniki. Na deskach sceny letniej Tadeusz Makarczyński nakręcił w 1951 roku dokumentalny film o zespole "Mazowsze".

Czytaj więcej: Miejski Ogród Zoologiczny w Warszawie

Scenę letnią zbudowano na pozostałościach przedwojennego uzdrowiska i zakładu przyrodoleczniczego reaktywowanego w tym miejscu w 1932 roku. W parku sanatoryjnym były wyznaczone miejsca do rekreacji np. kąpieli słonecznych, leżakowania. Znajdowałysię tam boiska do koszykówki i krokieta oraz tor do kręgli. Były ogródki z możliwością uprawy roślin. A także baseny. Z inicjatywy młodzieży "Mazowsza" w latach 50. XX wieku odbyły się na scenie letniej dwa koncerty, z których dochód miał być przznaczony na odbudowę jdnego z historycznych basenów.

"Baraki", czyli długowieczność tymczasowości

W 1950 roku powstały tak zwane "baraki". Pomieszczenia, w których umieszczono salę do prób, by nie odbywały się one w holu pałacu. W sali w barakach Tadeusz Sygietyński przygotowywał "Mazowsze" do premierowego koncertu w Teatrze Polskim w Warszawie 6 listopada 1950 roku. Nazwa obiektu nie była gołosłowna. Pierwszy tymczasowy budynek miał konstrukcję drewnianą, ściany i sufit obito płytą pilśniową, podłogę wykonano z desek. Było jednak przestronnie i widno. Przy wejściu znajdowały się niewielkie garderoby. Budynek miał łącznik z pałacem, był otoczony zielenią.

Czytaj więcej: Kolejkowo Warszawa

Z czasem nazwano go "dużym barakiem". Ostatecznie została tam umieszczona sala baletowa zespołu "Mazowsze" z lustrami na ścianach, drążkami do ćwiczeń dla tancerzy, w rogu była skrzynka z kalafonią. Ćwiczono bieżący repertuar, ale także taniec ludowy i balet klasyczny. Tu odbywały się próby generalne zespołu z orkiestrą. W dużej sali odbywały się też wydarzenia związane z działalnością zespołu, na przykład jubileusze czy uroczystości wręczenia odznaczeń i nagród. Tu także przyjmowano ważne osobistości. Służył tym celom ponad 60 lat. W 1951 roku dobudowano do dużej sali mniejszy budynek z salą przeznaczoną do zajęć chóru. Nosił on od początku nazwę "mały barak".

Karolin ceny biletów, godziny otwarcia

W Karolinie funkcjonuje obecnie Centrum Folkloru Polskiego. Wystawę stałą można zwiedzać samodzielnie lub z przewodnikiem. Zwiedzanie trwa około godziny. Godziny otwarcia:

od kwietnia do października wtorek - niedziela: 10:00 - 18:00;
od listopada do marca wtorek - niedziela: 10:00 - 17:00 .

Bilety można kupić w kasie Karolina. Upoważniają one do zwiedzenia wystawy lub udziału w warsztatach. Ile kosztują bilety na wystawę w Karolinie? Bilet normalny kosztuje 20 zł. Ulgowy to koszt 15 zł. Tyle samo kosztują za osobę bilety: grupowy i rodzinny (od 4 do 6 osób, 2 osoby dorosłe i dzieci powyżej trzech lat). Bilet z Kartą Dużej Rodziny kosztuje 10 zł za osobę. A dzieci do trzech lat mają wstęp za darmo.

Jak dojechać do Karolina?

Centrum Folkloru Polskiego w Karolinie ma adres Otrębusy, ul. Świerkowa 2 (woj. mazowieckie). Jak dojechać do Karolina? Karolin dojazd ma dość skomplikowany. Aby dostać się do Karolina najlepiej wybrać się z Warszawy Alejami Jerozolimskimi do Pruszkowa, a następnie wybrać drogę 719 na Grodzisk Mazowiecki. W Otrębusach na głównym skrzyżowaniu trzeba skręcić w lewo w ul. Natalińską (droga wojewódzka nr 720), a po minięciu dworca Warszawskiej Kolejki Dojazdowej (WKD) za torami skręcamy w lewo w ul. Piaseckiego. Następnie jedziemy w prawo ulicą Poziomki i zaraz w lewo w ulicę Malinową, która doprowadzi pod bramę pałacu Karolin.

Czytaj więcej: Cmentarz żołnierzy radzieckich w Rabce-Zdroju

Można też wybrać wariant bez samochodu i przyjechać z Warszawy pociągiem WKD. Wtedy z przystanku trzeba się kawałek przejść, oglądając po drodze urokliwe zabytkowe wille Karolina, na przykład willę "Zosinek". Pod bramą pałacu oraz obok nowoczesnej sali widowiskowej jest sporo miejsca do zaparkowania. To dobrze, bo przy okazji to otulina Lasu Młochowskiego i okazja do wielu dłuższych spacerów. Las rozciąga się zaraz za ogrodzeniem parku karolińskiego.

Jeśli te rady nie pomogą, to można skorzystać z internetu i kliknąć w Mapy Google.

Głąz z tablicą pamiątkową założycieli zespołu "Mazowsze" - Tadeusza Sygietyńskiego i Miry Zimińskiej-Sygietyńskiej. Ustawiono go po premierze "Mazowsza", która odbyła się 6 listopada 1950 roku w Teatrze Polskim w Warszawie.